น้ำหนักเกินไม่ใช่แค่เรื่องรูปร่าง แต่เกี่ยวข้องกับสุขภาพในระยะยาว เรียนรู้แนวทางการลดน้ำหนักอย่างถูกวิธี เห็นผล และปลอดภัย

น้ำหนักเกินเป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อย และอาจนำไปสู่โรคเรื้อรังต่าง ๆ หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม การลดน้ำหนักที่ได้ผลจึงไม่ใช่เพียงการควบคุมอาหารหรือออกกำลังกายอย่างหนัก แต่ต้องอาศัยความเข้าใจร่างกายและการดูแลอย่างถูกวิธี

เรียนรู้เกี่ยวกับสาเหตุของภาวะน้ำหนักเกิน แนวทางการลดน้ำหนักที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล รวมถึงการดูแลสุขภาพอย่างยั่งยืน เพื่อช่วยให้การลดน้ำหนักเกิดผลจริงและปลอดภัยในระยะยาว อีกหนึ่งบทสนทนาสำคัญที่สะท้อนแนวคิดการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม และการปรับพฤติกรรมเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

ทำไมลดน้ำหนักด้วยตัวเองแล้วไม่สำเร็จ? แนวทางลดน้ำหนักอย่างปลอดภัยและยั่งยืนโดยแพทย์ สาเหตุที่หลายคนลดน้ำหนักเองแล้วไม่ได้ผล

หลายคนพยายามลดน้ำหนักด้วยตัวเองแต่ไม่ประสบความสำเร็จ สาเหตุหลักเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ได้แก่

• เลือกวิธีที่ ไม่เหมาะสมกับร่างกายของตนเอง
• ลดอาหารมากเกินไป ทำให้หิวสะสมและกลับมากินมากกว่าเดิม
• ไม่สามารถทำได้อย่างต่อเนื่องในระยะยาว
• มี โรคร่วมที่ไม่ได้รับการดูแล เช่น เบาหวาน ไขมันเกาะตับ หรือความเครียด

ปัจจัยเหล่านี้ หากได้รับการรักษาและดูแลอย่างเหมาะสม จะช่วยให้การลดน้ำหนักประสบความสำเร็จมากขึ้น

ทางเลือกการรักษาโรคอ้วน

ในปัจจุบัน ปัจจุบัน นอกจากการควบคุมอาหารและการใช้ยาแล้ว ยังมีการรักษาโรคอ้วนด้วยวิธีทางการแพทย์หลายรูปแบบ ได้แก่

• การผ่าตัดลดน้ำหนักในหลายเทคนิค
• การส่องกล้องเย็บกระเพาะอาหาร

การส่องกล้องเย็บกระเพาะอาหาร

การส่องกล้องเย็บกระเพาะเป็นวิธีลดน้ำหนัก โดยไม่ต้องผ่าตัดผ่านผิวหนังหน้าท้อง แพทย์จะส่องกล้องผ่านทางปาก และเย็บกระเพาะด้วยไหมให้มีขนาดเล็กลง ส่งผลให้

• กินอาหารได้น้อยลง
• อิ่มเร็วขึ้น
• น้ำหนักลดลง

เมื่อเทียบกับการผ่าตัดแบบดั้งเดิม วิธีนี้มีความรุกล้ำน้อยกว่า (minimally invasive) ฟื้นตัวเร็ว ผลข้างเคียงโดยรวมน้อยกว่า และมีความปลอดภัยสูง อย่างไรก็ตาม การผ่าตัดลดน้ำหนักยังคงเป็นทางเลือกสำคัญสำหรับผู้ที่ต้องการลดน้ำหนักในปริมาณมาก เนื่องจากสามารถลดน้ำหนักได้มากกว่าการเย็บกระเพาะ

แนวคิดของโปรแกรม Weight Management

การรักษาภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน ไม่ใช่การลดน้ำหนักทั่วไป แต่เป็นการดูแลโรคเรื้อรังที่มีความซับซ้อน จำเป็นต้องเริ่มจากการประเมินผู้ป่วยอย่างละเอียด ได้แก่

• การทำงานของร่างกาย
• โรคร่วมและโรคแทรกซ้อน
• ความพร้อมและเป้าหมายในการลดน้ำหนัก

การดูแลโดยทีมสหสาขาวิชาชีพ

การลดน้ำหนักอย่างมีประสิทธิภาพต้องอาศัยทีมแพทย์หลายสาขา ได้แก่

• แพทย์ต่อมไร้ท่อ เพื่อประเมินและรักษาโรคร่วม เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดผิดปกติ
• นักโภชนาการ เพื่อวางแผนอาหารที่เหมาะสม ไม่ใช่แค่กินน้อย แต่ต้องได้รับโปรตีนเพียงพอ เพื่อป้องกันการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ
• นักปรับพฤติกรรม เพื่อดูแลปัจจัยด้านความเครียด การนอนหลับ และพฤติกรรมการกิน

ทีมสหวิชาชีพช่วยให้ผู้ป่วยสามารถปรับพฤติกรรมใหม่และคงผลลัพธ์ในระยะยาวได้

การเลือกวิธีลดน้ำหนักให้เหมาะกับแต่ละบุคคล ปัจจุบันมีทางเลือกการรักษาหลากหลาย เช่น

 

• ควบคุมอาหาร
• ออกกำลังกาย
• การใช้ยา
• การฉีดยาลดน้ำหนัก
• การส่องกล้องเย็บกระเพาะ
• การผ่าตัดลดน้ำหนัก

แพทย์จะพิจารณาจากหลายปัจจัย เช่น

• น้ำหนักเริ่มต้น
• เป้าหมายในการลดน้ำหนัก
• โรคร่วม
• การทำงานของร่างกาย
• ความพร้อมและความร่วมมือของผู้ป่วย

ตัวอย่างเช่น ผู้ป่วยที่ต้องการลดน้ำหนักมากกว่า 20% ด้วยการควบคุมอาหารและออกกำลังกายเพียงอย่างเดียว อาจทำได้ยาก ในขณะที่บางรายยังไม่พร้อมผ่าตัดหรือส่องกล้อง อาจเริ่มจากการฉีดยาลดน้ำหนักภายใต้การติดตามของแพทย์อย่างใกล้ชิด
 

การใช้ยาฉีดลดน้ำหนัก ยาฉีดลดน้ำหนักต้องมีการ

• ปรับขนาดยาให้เหมาะสม
• ติดตามผลและผลข้างเคียงอย่างสม่ำเสมอ
• เลือกชนิดยาให้เหมาะกับผู้ป่วยแต่ละราย

การรักษาที่ได้ผลกับคนหนึ่ง อาจไม่เหมาะกับอีกคนหนึ่ง

การรักษาร่วมกันหลายวิธี ยาฉีดลดน้ำหนักสามารถใช้ร่วมกับการรักษาอื่นได้ เช่น

• การส่องกล้องเย็บกระเพาะ

มีงานวิจัยเปรียบเทียบระหว่างการเย็บกระเพาะอย่างเดียว กับการเย็บกระเพาะร่วมกับการฉีดยาลดน้ำหนัก พบว่าวิธีที่ใช้ร่วมกันสามารถลดน้ำหนักได้มากกว่า ประมาณ 5% เนื่องจากช่วยควบคุมความอยากอาหารและปรับสมดุลฮอร์โมนได้ดีขึ้น
 

โรคร่วมที่พบบ่อยในผู้ที่มีภาวะน้ำหนักเกิน ผู้ที่มีภาวะอ้วนมักมีโรคร่วมอื่นๆ โดยเฉพาะ

• เบาหวาน
• ความดันโลหิตสูง
• ไขมันในเลือดผิดปกติ
• ไขมันเกาะตับ (Fatty Liver Disease)

ไขมันเกาะตับมักไม่มีอาการ ทำให้ผู้ป่วยจำนวนมากไม่รู้ตัว หากปล่อยไว้นานอาจนำไปสู่ตับอักเสบ ตับแข็ง และตับวายได้ ปัจจุบันในหลายประเทศ ภาวะตับแข็งจากไขมันเกาะตับเป็น สาเหตุอันดับหนึ่งของการปลูกถ่ายตับ การลดน้ำหนัก ไม่ว่าจะด้วยยาฉีด การผ่าตัด หรือวิธีอื่น ล้วนช่วยลดไขมันเกาะตับและลดความเสี่ยงของโรคตับแข็งได้

การลดน้ำหนักที่ได้ผลระยะยาวควรเป็นอย่างไร

การลดน้ำหนักที่ประสบความสำเร็จในระยะยาวต้องเป็น

• วิธีที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล
• ไม่ฝืนเกินไปจนทำไม่ได้ต่อเนื่อง
• สามารถทำควบคู่กับการปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน

เนื่องจากโรคอ้วนเป็น ภาวะเรื้อรังที่สามารถกลับมาเป็นซ้ำได้ หากไม่มีการติดตามและดูแลอย่างต่อเนื่อง

บทสรุป ผู้ที่พยายามลดน้ำหนักแล้วไม่สำเร็จ อาจไม่ได้เลือกวิธีที่เหมาะสมกับตนเอง หรือมีโรคร่วมที่ไม่ได้รับการรักษา การปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินร่างกาย วางแผนการรักษาแบบเฉพาะบุคคล และติดตามผลอย่างต่อเนื่อง จะช่วยให้การลดน้ำหนัก ปลอดภัย ได้ผล และยั่งยืนในระยะยาว


ขอขอบคุณ ผศ.นพ. วีรวิชญ์ จารุวงศ์วณิชย์
อายุรแพทย์โรคระบบทางเดินอาหาร - โรคตับ