ฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนและเป็นซ้ำรักษาอย่างไร

ฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนหรือชนิดเป็นซ้ำ คือ ภาวะที่ฝีมีรูเปิดหลายจุด มีทางเชื่อมอยู่ลึกหรือพาดผ่านกล้ามเนื้อหูรูดทวารหนักมากกว่าปกติ มักพบในผู้ป่วยที่เคยผ่าตัดรักษามาแล้วหลายครั้ง จัดเป็นกลุ่มที่รักษาได้ยากและต้องใช้เทคนิคการผ่าตัดเฉพาะทาง เช่น LIFT เพื่อเพิ่มโอกาสการหายขาด พร้อมช่วยปกป้องกล้ามเนื้อหูรูดเพื่อลดความเสี่ยงต่อการกลั้นอุจจาระไม่ได้หลังการรักษา

ฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนคืออะไร

• ฝีคัณฑสูตรที่เป็นซ้ำ เคยผ่าตัดรักษาหลายครั้งแล้วไม่หาย
• ฝีคัณฑสูตรชนิดมีรูเปิดหลายๆรู
• ฝีคัณฑสูตรที่มีรูเปิดร่วมกับการมีโพรงของฝี
• ฝีที่ทะลุผ่านชั้นกล้ามเนื้อหูรูดก่อนที่จะแตกสู่ผิวหนังภายนอกห่างออกไปจากปากทวารหนัก (Transphincteric fistula) หรือฝีที่ขึ้นไปด้านบนกล้ามเนื้อชั้นหูรูดภายนอกและเซาะกลับมาแตกที่ผิวหนังภายนอกห่างออกไปจากปากทวารหนัก (Suprasphincteric fistula) และฝีที่เซาะไปที่กล้ามเนื้อชั้นหูรูดภายนอกและแตกเข้าสู่ส่วนปลายของลำไส้ตรง (Extrasphincteric fistula)

ฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนมักรักษาได้ยากกว่าฝีคัณฑสูตรทั่วไปและอาจไม่เหมาะกับการผ่าตัดแบบเปิดทางฝีทั่วไปเพียงอย่างเดียว

เคสแบบไหนเรียกว่า “ฝีคัณฑสูตรเป็นซ้ำ”

ฝีคัณฑสูตรเป็นซ้ำ (Recurrent anal fistula) หมายถึง ฝีคัณฑสูตรที่ไม่หายหลังผ่าตัดในระยะเวลาหนึ่ง หรือเป็นฝีคัณฑสูตรที่กลับมาเป็นใหม่ในตำแหน่งเดิมหรือใกล้เคียงหลังจากแผลผ่าตัดเดิมหายสนิทดีแล้ว โดยเกิดขึ้นภายในระยะเวลาหนึ่งปีหลังการรักษา ซึ่งเป็นสัญญาณว่าฝีคัณฑสูตรมีความซับซ้อนมากกว่าที่มองเห็นจากภายนอก
 

ฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนกับฝีคัณฑสูตรทั่วไปต่างกันอย่างไร

 

หัวข้อ	ฝีคัณฑสูตรทั่วไป	ฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อน
ลักษณะของท่อหรือทางเชื่อมฝี	เป็นเส้นตรงแนวเดียว ตรงไปตรงมา ไม่มีแขนงแยก	มีหลายทางเชื่อม มีแขนงแยก หรือเป็นท่อคดเคี้ยว
จำนวนรูเปิดภายนอก	มีรูเปิดผิวหนังด้านนอกเพียงรูเดียว	อาจมีหลายรูเปิดหรือมีรูเปิดเชื่อมกันเป็นเครือข่าย
ตำแหน่งฝี	อยู่ตื้น พาดผ่านกล้ามเนื้อหูรูดเพียงเล็กน้อย	อยู่ลึก พาดผ่านหรืออยู่สูงกว่ากล้ามเนื้อหูรูดมาก
ประวัติการเป็นซ้ำ/โรคร่วม	มักเป็นครั้งแรก ไม่เคยผ่าตัดมาก่อน	มักเคยผ่าตัดมาแล้วแต่เป็นซ้ำ หรือมีโรคอื่นร่วมด้วย เช่น โรคโครห์น วัณโรค มะเร็งทวารหนัก
วิธีรักษาหลัก	ผ่าตัดเล็กเปิดทางเชื่อมฝี (Fistulotomy) ให้แผลสมานเอง	ต้องใช้เทคนิคขั้นสูงเฉพาะทาง เช่น LIFT

ทำไมบางคนถึงกลับมาเป็นฝีคัณฑสูตรซ้ำ

• โครงสร้างฝีซับซ้อน ฝีมีหลายแขนง คดเคี้ยวหรืออยู่ลึก ผ่านกล้ามเนื้อหูรูดเยอะ ทำให้รักษาขาดได้ยาก
• มีทางเชื่อมฝีแฝง มีแขนงแยกที่ตรวจไม่พบหรือหลงเหลือจากการผ่าตัดครั้งแรก
• แผลภายนอกปิดก่อนภายใน แผลผิวหนังปิดเร็วเกินไปโดยที่โพรงฝีชั้นลึกยังไม่หาย
• แผลติดเชื้อหลังผ่าตัด การติดเชื้อบริเวณแผลผ่าตัด ทำให้แผลสมานตัวไม่ดีและกลับมาเป็นฝีใหม่
• มีโรคประจำตัวเรื้อรัง โรคบางโรคเป็นตัวเร่งให้เกิดฝีซ้ำหากไม่ควบคุมโรคต้นเหตุ

อาการที่บอกว่าอาจเป็นฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อน

• มีหนอง เลือดไหลซึมซ้ำๆออกมาจากรูแผล
• มีอาการปวดขณะนั่งหรือขับถ่าย
• มีอาการบวมแดง อักเสบและระคายเคืองผิวหนังรอบๆรูทวาร
• พบรูแผลเปิดหลายรูในบริเวณที่เป็น ฝีอยู่ลึกหรือห่างจากทวารหนัก
• เคยผ่าตัดรักษาแล้วกลับมาเป็นซ้ำ
• ในรายที่มีอาการรุนแรง อาจมีภาวะกลั้นอุจจาระไม่อยู่

หากปล่อยฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนไว้ จะเกิดอะไรขึ้น

ฝีคัณฑสูตรมักไม่ทำให้เกิดโรคร้ายแรงอื่นๆ เพียงแต่ทำให้รู้สึกรำคาญ เนื่องจากมีหนองหรือน้ำเหลืองไหลซึมออกจากทวารหนัก ทำให้แฉะและมีกลิ่น ในบางราย หากปล่อยทิ้งไว้อาจลุกลามไปยังอวัยวะอื่นๆได้ นอกจากนี้ ในคนไข้โรคฝีคัณฑสูตรซับซ้อนที่เป็นมานานหลายสิบปี บางรายอาจกลายเป็นมะเร็งที่อยู่ในโพรงของฝีคัณฑสูตร หากคนไข้มีภูมิต้านทานไม่ดี มีโรคอื่นร่วมด้วย เช่น เบาหวาน เอชไอวีและตับแข็ง อาจทำให้เกิดภาวะติดเชื้อที่รุนแรงจนเกิดเนื้อตาย (Fournier’s Gangrene) ได้

วินิจฉัยโรคฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนได้อย่างไร

ในกลุ่มผู้ป่วยที่สงสัยว่าเป็นฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อน หรือผู้ที่เคยผ่าตัดแล้วกลับมาเป็นซ้ำ การวินิจฉัยก่อนเริ่มการรักษาถือเป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุดขั้นตอนหนึ่ง การวินิจฉัยจะใช้การตรวจด้วยการตรวจด้วยเอกซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) และอัลตราซาวด์ทวารหนัก (Endoanal Ultrasonography) ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้แพทย์มองเห็นภาพโครงสร้างด้านใน เส้นทางเดินของท่อฝี แขนงแยกที่ซ่อนอยู่ รวมถึงความเกี่ยวเนื่องกับกล้ามเนื้อหูรูดและเนื้อเยื่อโดยรอบได้อย่างชัดเจนทำให้การผ่าตัดมีความแม่นยำมากขึ้น เพื่อลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ
 

เมื่อไรที่การผ่าตัดทั่วไปอาจไม่เพียงพอ

• ฝีคัณฑสูตรมีความซับซ้อนหรือและพาดผ่านกล้ามเนื้อหูรูดมาก
• ผู้ป่วยเป็นฝีคัณฑสูตรซ้ำซากหรือไม่ตอบสนองต่อการรักษาในครั้งก่อนๆได้ดี
• ผู้ป่วยมีโรคประจำตัวอื่นๆที่ทำให้แผลหายยากกว่าปกติ เช่น โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง เบาหวาน วัณโรค
• เมื่อแพทย์หรือผู้ป่วยกังวลเกี่ยวกับความเสี่ยงในการกลั้นอุจจาระไม่ได้

วิธีการรักษาโรคฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อน

การรักษาโรคฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนจะไม่มีเทคนิคที่ตายตัว แพทย์จะดูจากพยาธิสภาพของผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อเลือกวิธีที่ช่วยให้โรคหายขาดและกระทบกระเทือนกล้ามเนื้อหูรูดน้อยที่สุด ซึ่งปัจจุบันมีเทคนิคการผ่าตัดที่เรียกว่า LIFT (Ligation of the Intersphincteric Fistula Tract) ซึ่งเป็นการผ่าตัดเข้าไปปิดทางเชื่อมต่อระหว่างรูทวารหนักกับผิวหนังโดยไม่ทำลายกล้ามเนื้อหูรูด ทำให้คนไข้หายจากโรคโดยที่ไม่ต้องเสี่ยงกับปัญหาเรื่องการกลั้นอุจจาระไม่ได้หลังการผ่าตัด
 

เมื่อไรแพทย์อาจพิจารณาใช้เทคนิค LIFT

• เมื่อฝีคัณฑสูตรผ่านกล้ามเนื้อหูรูดทวารหนัก
• เมื่อฝีคัณฑสูตรมีความซับซ้อนสูง มีฝีแตกแขนงหลายเส้นทางหรือฝีกินพื้นที่กล้ามเนื้อหูรูดเป็นบริเวณกว้าง
• เมื่อต้องการลดความเสี่ยงในการกลั้นอุจจาระไม่ได้  พิจารณาใช้ในกรณีที่รักษาด้วยวิธีอื่นแล้วมีความเสี่ยงสูงที่จะทำให้กลั้นอุจจาระไม่ได้
• เมื่อต้องการปิดทางเดินฝีและควบคุมการติดเชื้อให้หายขาด โดยไม่ทำลายหูรูดทวารหนัก

ทำไมเทคนิค LIFT จึงเหมาะกับฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อน

• ไม่ทำลายกล้ามเนื้อหูรูด
• ผ่าตัดแบบแผลเล็ก สามารถปิดทางเดินฝีได้โดยไม่ต้องตัดกล้ามเนื้อหูรูด จึงลดความเสี่ยงเรื่องการกลั้นอุจจาระไม่ได้
• เจ็บน้อย ฟื้นตัวไว สามารถกลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้เร็วขึ้น
• อัตราความสำเร็จในการรักษาสูงกว่า 80%

หลังผ่าตัดฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อน ต้องพักฟื้นกี่วัน

ไม่ว่าเป็นการผ่าตัดชนิดใด ผู้ป่วยพักฟื้นที่โรงพยาบาลเพียงหนึ่งคืน ไม่ต้องทำแผล สามารถถ่ายอุจจาระได้เลยในวันแรก พักฟื้นที่บ้านโดยเฉลี่ย 4-5 วันก็สามารถกลับไปทำงานและใช้ชีวิตตามปกติได้

ฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำอีกไหม

โรคฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนสามารถกลับเป็นซ้ำได้ ซึ่งเกิดขึ้นได้บ่อยในฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนที่มีการแตกแขนงหลายเส้นทางหรือพาดผ่านกล้ามเนื้อหูรูดทวารหนัก ดังนั้นการสังเกตตัวเองและการรีบไปพบแพทย์เมื่อพบสัญญาณเตือนของการเป็นซ้ำแต่เนิ่นๆจึงเป็นสิ่งสำคัญในการป้องกันไม่ให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงยิ่งขึ้น

รักษาฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนที่ไหนดี

ผู้ป่วยที่เป็นฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อน หรือเคยผ่าตัดรักษาแล้วยังไม่หายขาด ควรได้รับการดูแลจากแพทย์เฉพาะทางที่มีประสบการณ์สูง ศูนย์ศัลยกรรมลำไส้และทวารหนัก โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ มีทีมศัลยแพทย์ผู้ชำนาญการที่พร้อมวินิจฉัยและผ่าตัดรักษาด้วยวิธีการที่เหมาะสมแบบเฉพาะบุคคล ซึ่งรวมถึงการผ่าตัดรักษาด้วยเทคนิค LIFT

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อน

Q: ฝีคัณฑสูตรซับซ้อนคืออะไร
A: ฝีคัณฑสูตรที่มีทางเชื่อมอยู่ลึก มีหลายรูเปิดหรือพาดผ่านกล้ามเนื้อหูรูดทวารหนักมากกว่าปกติ มักพบในผู้ป่วยที่เคยผ่าตัดรักษามาแล้วหลายครั้ง

Q: ฝีคัณฑสูตรเป็นซ้ำเพราะอะไร
A: เกิดจากโครงสร้างฝีมีความซับซ้อน คดเคี้ยว หรือมีแขนงแฝงที่รักษาได้ไม่หมด รวมถึงภาวะแผลภายนอกปิดไวเกินไปทั้งที่โพรงฝีด้านในยังไม่หายดี นอกจากนี้การติดเชื้อซ้ำซ้อนหลังผ่าตัดและโรคประจำตัวเรื้อรังที่ขาดการควบคุม ก็เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้โรคกลับมาเป็นใหม่ได้

Q: เมื่อไรควรใช้เทคนิค LIFT
A: เทคนิค LIFT ควรใช้เมื่อฝีคัณฑสูตรมีความซับซ้อน โดยพิจารณาใช้เมื่อต้องการปิดทางเดินฝีให้หายขาดและลดความเสี่ยงต่อการกลั้นอุจจาระไม่ได้

Q: ฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนหายขาดได้ไหม
A: หายขาดได้ หากได้รับการวินิจฉัยและรักษาจากศัลยแพทย์ผู้ชำนาญเฉพาะทางที่มีประสบการณ์สูงในการรักษาฝีคัณฑสูตร สิ่งสำคัญคือผู้ป่วยจะต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัดและมาพบแพทย์ตามนัดทุกครั้งเพื่อติดตามผล

Q: หลังผ่าตัดพักฟื้นกี่วัน
A: พักฟื้นที่โรงพยาบาล 1 คืน พักฟื้นที่บ้านโดยเฉลี่ย 4-5 วันก็สามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันตามปกติได้

Q: ฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำอีกไหม
A: สามารถกลับมาเป็นซ้ำได้ โดยมีโอกาสเกิดซ้ำได้มากกว่าในรายที่เป็นฝีคัณฑสูตรชนิดซับซ้อนที่มีการแตกแขนงหลายเส้นทาง หรือพาดผ่านกล้ามเนื้อหูรูดทวารหนักมาก