อ้วน...อันตราย

ทุกวินาทีที่ร่างกายแบกน้ำหนักเกินเอาไว้คือภยันตรายที่ทำร้ายทำลายทุกภาพของคุณ

จากผลการสำรวจของกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุขในปีที่ผ่านมาพบว่าคนไทยมีปัญหาภาวะโภชนาการล้นเกิน และเป็นโรคอ้วนเพิ่มสูงมากที่สุดในรอบ 10 ปี และมีจำนวนคนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปเป็นโรคอ้วนมากเป็นอันดับ 5 ของภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก อีกทั้งยังมีแนวโน้มเป็นโรคอ้วนเพิ่มขึ้นอีกประมาณ 4 ล้านคนต่อปี เมื่อกล่าวถึงการลดน้ำหนัก หลายคนมักนึกถึงการทำอะไรก็ได้ที่จะช่วยให้ตัวเลขบนตราชั่งลดลงจนถึงระดับที่ตนพอใจ ลงท้ายหลายคนก็ตกอยู่ในวังวนของการลดน้ำหนักโดยที่ไม่เคยลดได้จริง ๆ สักที Better Health จึงชวนคุณมาไขข้อข้องใจกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพและการลดน้ำหนักจากศูนย์รักษาโรคอ้วน โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์เพื่อค้นหาวิธีการลดน้ำหนักอย่างได้ผลและเป็นคุณกับสุขภาพในระยะยาว

ลดน้ำหนักทำไมจึงแสนยากเย็น

พญ. นพวรรณ กิติวัฒน์ อายุรแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านต่อมไร้ท่อกล่าวว่า เรื่องความอ้วนและน้ำหนักตัวจัดได้ว่าเป็นโรคเรื้อรังประเภทหนึ่งที่ต้องอาศัยการดูแลอย่างรอบด้าน “สำหรับผู้ที่มีแรงจูงใจและมีความตั้งใจจริงก็ลดได้ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมซึ่งได้ผลดีในระยะยาว” พญ. นพวรรณกล่าว “แต่บางคนก็เลือกที่จะลดน้ำหนักแบบผิด ๆ อย่างการอดอาหาร วิธีนี้น้ำหนักลดลงจริง เพราะมีการสูญเสียไขมันและน้ำร่วมกับกล้ามเนื้อ เมื่อกลับมารับประทานตามปกติน้ำหนักก็ขึ้นมาเหมือนเดิมหรือมากกว่าเดิม คราวนี้การลดน้ำหนักอีกครั้งก็ยิ่งยากขึ้นหากไม่ทำให้ถูกต้องเนื่องจากกล้ามเนื้อซึ่งเป็นตัวช่วยเผาผลาญพลังงานมีมวลน้อยลง”

คำจำกัดความของคำว่า ‘อ้วน’ ก็คือการที่มีไขมันสะสมอยู่ในร่างกายในปริมาณมากกว่าปกติและก่อปัญหาสุขภาพ ภัยที่เกิดขึ้นกับสุขภาพจึงอยู่ที่ปริมาณไขมันที่สะสมในร่างกายนั่นเอง โดยทั่วไปมาตรฐานที่ใช้วัดว่าใครเป็นโรคอ้วน ได้แก่ ดัชนีมวลกาย หรือ BMI (Body Mass Index) ที่หลายคนคุ้นเคยกันเป็นอย่างดี และการวัดรอบพุงตามเกณฑ์มาตรฐาน

พญ. นพวรรณผู้ซึ่งให้การดูแลผู้ป่วยเรื้อรังที่มีปัญหาเรื่องเมตาโบลิกซินโดรม อาทิ โรคอ้วน โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง ฯลฯ มายาวนานกล่าวว่า “ผู้ที่มีน้ำหนักมากและมีภาวะแทรกซ้อนทางสุขภาพ แพทย์จะให้ยาเพื่อช่วยให้ลดน้ำหนักได้เร็วที่สุด โดยต้องอยู่บนพื้นฐานของความปลอดภัยและสุขภาพที่แข็งแรง เพราะผู้ป่วยกลุ่มนี้ การปรับพฤติกรรมอาจต้องใช้ระยะเวลาอยู่บ้างเนื่องจากมีน้ำหนักมากและมีปัญหาเรื่องข้อการออกกำลังกายควบคู่ไปกับการใช้ยาก็ต้องทำอย่างระมัดระวังภายใต้คำแนะนำที่ถูกต้องเพื่อจะได้ไม่เป็นการซ้ำเติมให้ข้อแย่ลงอีก จึงจำเป็นที่จะต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิดซึ่งจะช่วยให้สามารถประเมินได้ว่าโรคแทรกซ้อนที่ผู้ป่วยเป็นอยู่นั้นดีขึ้นหรือไม่ โดยส่วนมากแล้วเมื่อผู้ป่วยลดน้ำหนักได้ และอาการป่วยต่าง ๆ อาทิ ความดันเบาหวาน โรคข้อ โรคไต ก็ดีขึ้นในทันที ที่สำคัญ ผู้ป่วยจะได้เรียนรู้ด้วยว่า การเลือกรับประทานอาหารให้เหมาะสมนั้น มีรายละเอียดอย่างไร ความรู้ตรงนี้จะช่วยให้สามารถรักษาน้ำหนักตัวได้ย่างเหมาะสมได้ต่อไปในอนาคต” 

กินอย่างไรไม่อ้วน

พญ. จุฬาภรณ์ รุ่งพิสุทธิพงษ์ อายุรแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการวุฒิบัตรเฉพาะทางจากสหรัฐอเมริกา ให้ความเห็นว่าการลดน้ำหนักอย่างได้ผลนั้น ต้องรู้จักเลือกรับประทานอาหาร กล่าวคือ รู้จักเลือกชนิดของอาหาร และกำหนดปริมาณในการรับประทาน ตรงนี้เรียกได้ว่าเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่จะชี้วัดความสำเร็จของการลดน้ำหนักเลยทีเดียว

จริงอยู่ที่มาตรฐานที่ยอมรับกันว่าใครเป็นโรคอ้วน คือการวัดจากตัวเลขดัชนีมวลกาย แต่เมื่อพิจารณาในรายละเอียด การตัดสินกันด้วยค่าดัชนีมวลกายยังค่อนข้างมีข้อจำกัดอยู่

พญ. จุฬาภรณ์ยกตัวอย่างผู้ที่มีค่าดัชนีมวลกายที่บ่งว่าอ้วน แต่เมื่อวิเคราะห์ด้วยการตรวจ Body Composition ก็จะพบว่ามีมวลไขมันสะสมและมวลกล้ามเนื้อแตกต่างกัน เช่น แม้จะมีมวลไขมันสะสมเกินค่าปกติ แต่มวลกล้ามเนื้อก็อยู่ในสัดส่วนที่เกินจากปกติด้วย ขณะที่บางคนอาจมีมวลกล้ามเนื้ออยู่ในสัดส่วนที่น้อยเกินไปก็ได้ ตรงนี้สะท้อนไปถึงพฤติกรรมการรับประทานอาหารและการออกกำลังกายที่แตกต่างกันอีกทั้งยังมีความหลากหลาย การให้การรักษาจึงต้องมีหลายวิธีที่จะแนะนำให้เหมาะสมในแต่ละคน  

“ข้อมูลจาก Body Composition บอกเราได้ว่าใครบ้างที่รับประทานอาหารเป็น กล่าวคือ รู้จักเลือกรับประทานอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการในปริมาณที่เหมาะสม” พญ. จุฬาภรณ์กล่าว “ที่นี่เราจะสอนให้ผู้เข้ามารับคำปรึกษารู้จักเลือกอาหาร และทำความเข้าใจเรื่องอาหารแลกเปลี่ยน ซึ่งเป็นกลุ่มอาหารที่ถูกกำหนดปริมาณไว้อย่างแน่นอน แบ่งเป็นหกหมวดตามคุณค่าทางโภชนาการ รายการอาหารแลกเปลี่ยนในแต่ละหมวดนั้นมีคุณค่าทัดเทียมกันจึงสามารถเลือกรับประทานทดแทนกันได้ มีคุณค่ามีปริมาณแคลอรี่เสมอกันแต่มีความหลากหลายให้คุณรับประทานได้ทุกมื้อทุกวัน ในที่สุดแล้วจะช่วยปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหารได้อย่างยั่งยืน”

ผ่าตัด รักษาโรคอ้วน

การผ่าตัดลดความอ้วนเป็นทางเลือกในการรักษาโรคอ้วนที่มีประสิทธิภาพโดยสามารถลดความเสี่ยงการเกิดภาวะแทรกซ้อนของโรคต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากการควบคุมอาหาร ออกกำลังกาย และการรับประทานยาแล้วไม่ได้ผล หรือลดน้ำหนักได้แล้วกลับเกิดภาวะน้ำหนักเกินขึ้นมาใหม่

“ในการพิจารณาว่าผู้ใดเหมาะสมที่จะเข้ารับการผ่าตัดรักษาโรคอ้วน เราดูจากดัชนีมวลกาย และสภาวะสุขภาพของผู้ป่วยเป็นสำคัญ” นพ. ธีรพล อังกูลภักดีกุล ศัลยแพทย์ผู้ชำนาญการด้านการผ่าตัดผ่านกล้องเริ่มอธิบาย “ในชาวตะวันตก ผู้ที่มีดัชนีมวลกายตั้งแต่ 40 ถือว่าเข้าข่ายอ้วนอันตราย หรือ Morbid Obesity สามารถเข้ารับการผ่าตัดลดความอ้วนได้ บางกรณีผู้ป่วยมีดัชนีมวลกายเพียง 35 แต่มีปัญหาสุขภาพหลายประการ อาทิ มีกรดไหลย้อน มีภาวะหยุดหายใจระหว่างหลับ เป็นเบาหวานหัวใจ มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ ก็ถือว่าเข้าข้อกำหนดในการผ่าตัดได้ ในคนเอเชียข้อบ่งชี้ในการผ่าตัด หรือการตัดสินว่าอ้วนและเป็นอันตรายจะมีตัวเลขต่ำกว่าค่ามาตรฐานประมาณ 2.5 ซึ่งทั้งหมดนี้ แพทย์จะต้องประเมินเป็นราย ๆ ไป”

การผ่าตัดเพื่อช่วยผู้ป่วยลดความอ้วนสามารถทำได้ 2 แบบ คือ การผ่าตัดเพื่อลดขนาดของกระเพาะ ทำให้รับประทานน้อยลง เช่น การรัดกระเพาะ หรือผ่าตัดลดขนาดกระเพาะ ส่วนอีกแบบ เป็นการผสมผสานระหว่างการตัดกระเพาะให้เล็กลงและลดการดูดซึมสารอาหารลง เช่น ตัดกระเพาะและการทำบายพาส “สมัยก่อน การผ่าตัดมักจะเป็นแบบเปิดหน้าท้องและเปลี่ยนแปลงโครงสร้างระบบทางเดินอาหาร ส่งผลให้มีภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดหลายประการ” นพ. ธีรพลกล่าว “แต่ปัจจุบันเราผ่าตัดด้วยกล้อง เพราะฉะนั้นตัวเลขของผู้ที่เข้ารับการผ่าตัดลดความอ้วนจึงเพิ่มขึ้น ๆ และภาวะแทรกซ้อนก็ไม่มากเหมือนแต่ก่อน พักฟื้นที่โรงพยาบาล 2-3 วันก็กลับบ้านได้ การวิจัยหลาย ๆ แห่งได้พิสูจน์แล้วว่า การผ่าตัดจะช่วยผู้ป่วยโรคอ้วนหายจากภาวะแทรกที่เป็นอันตรายบางอย่างได้ และควบคุมน้ำหนักได้ดีกว่าในระยะยาว”

น้ำหนักส่วนเกินไม่ได้ส่งผลกระทบต่อความสวยความงามเพียงอย่างเดียว ปัญหาที่ใหญ่กว่าได้แก่ ผลกระทบที่เกิดขึ้นกับสุขภาพซึ่งไม่ต่างอะไรกับระเบิดเวลาในร่างกายของคุณเอง ความตั้งใจที่จะลดน้ำหนักเป็นเรื่องที่มีคุณูปการต่อสุขภาพอยู่แล้ว อย่าให้ความตั้งใจเป็นเรื่องสูญเปล่า ขอรับคำแนะนำจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อการลดน้ำหนักอย่างปลอดภัยและได้ผลดีในระยะยาว

โรคอ้วน ปวดข้อและข้อเสื่อม

มีการกล่าวกันว่าหากจะมีสิ่งใดที่เราจะทำได้เพื่อสุขภาพของกระดูกและข้อแล้วละก็ สิ่งนั้นคือการพยายามรักษาน้ำหนักตัวไว้ไม่ให้มากเกินไป เพราะน้ำหนักแต่กิโลกรัมที่เพิ่มขึ้นนั้น หมายถึง แรงกดต่อข้อซึ่งทำหน้าที่รับน้ำหนักอย่างข้อเข่าและข้อสะโพกเพิ่มขึ้นด้วย

ในการก้าวเท้าเดินตามปกติ ข้อกระดูกของขาข้างที่เหยียบพื้นดิน ต้องแบกน้ำหนักที่กดทับลงมาประมาณ 3 เท่าของน้ำหนักตัว และเพิ่มขึ้นเป็น 7 ถึง 10 เท่า ในขณะที่วิ่งหรือก้าวขึ้นบันได หมายความว่าหากน้ำหนักตัวอยู่ที่ 50 กิโลกรัม ข้อเข่าจะรับน้ำหนักประมาณ 150 กิโลกรัมในเวลาเดิน และเพิ่มขึ้นเป็น 350 ถึง 500 กิโลกรัมในเวลาวิ่งหรือก้าวขึ้นบันได ดังนั้น สำหรับผู้ที่มีปัญหาเรื่องน้ำหนัก ภาระที่ข้อกระดูกต้องแบกรับนั้นไม่ใช่เรื่องเล็กน้อยเลย หากลองคำนวณตามดู จะพบว่าข้อกระดูกจะต้องรับน้ำหนักมหาศาลทุก ๆ วันติดต่อกันเป็นเวลานานปีดังนี้แล้ว อาการปวดข้อ ข้ออักเสบ ข้อเสื่อม จนกระทั่งไม่อาจทรงตัวลงน้ำหนักได้ตามปกติเนื่องจากกระดูกข้อที่เสื่อมไปก่อนวัยอันควร จึงเป็นอีกปัญหาที่พบได้บ่อยสำหรับผู้ที่ประสบกับภาวะน้ำหนักเกิน นอกเหนือจากปัญหาสุขภาพด้านอื่น ๆ

 
Posted by Bumrungrad International
พอเริ่มต้นปี 2013 ก็มีข่าวเรื่องการระบาดของไข้หวัดใหญ่ในอเมริกาดังไปทั่วโลก จนหลายคนคงเกิดความสงสัยและวิตกกังวลว่าไข้หวัดใหญ่ที่ระบาดอยู่ในอเมริกาครั้งนี้น่ากลัวไหม และจะลุกลามมาถึงประเทศไทยหรือไม่
Posted by Bumrungrad International
January 28, 2013
comments
News from Bumrungrad International
บำรุงราษฎร์ "รักษ์ทะเลไทย" ร่วมสนับสนุนโรงพยาบาลเต่าทะเล มร. แมค แบนเนอร์ ผู้อำนวยการด้านบริหาร นำคณะผู้บริหารโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ มอบยาและเวชภัณฑ์ เพื่อร่วมสนับสนุนโครงการก่อสร้าง โรงพยาบาลเต่าทะเล เฉลิมพระเกียรติฯ โดยมีนาวาโท ขวัญเมือง คเรศตรี ผู้ช่วยหัวหน้าส่วนปฏิบัติการ ศูนย์อนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเล กองทัพเรือ เป็นผู้รับมอบ
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
โรคพาร์กินสัน รู้เร็ว เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีกว่า
โรคพาร์กินสันเป็นโรคความเสื่อมอย่างช้า ๆ ของสมองซึ่งพบได้บ่อยในผู้สูงอายุ ปัจจุบันยังไม่มีวิธีการรักษาให้หายขาด แต่การวินิจฉัยโรคและรับการดูแลแต่เนิ่น ๆ จากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญจะสามารถช่วยชะลออาการของโรคและทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
รู้จักกับแพทย์บำรุงราษฎร์
เพราะมุ่งมั่นที่จะมอบการดูแลที่ดีที่สุดให้แก่ผู้ป่วยโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ จึงไม่เคยหยุดพัฒนาตัวเอง โดยมีเป้าหมายเพื่อดำรงและสร้างสรรค์ความเป็นเลิศในการให้บริการด้านการแพทย์ Better Health ขอแนะนำให้รู้จักกับแพทย์ที่มากด้วย
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
Health Briefs คุมความดันช่วยป้องกันอัลไซเมอร์
งานวิจัยของสหรัฐฯ ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Journal of the American Medical Association Neurology ชี้ให้เห็นว่าการควบคุมหรือป้องกันความดันโลหิตสูงตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยปกป้องเซลล์สมองและระบบประสาทจากการถูกทำลายที่เกิดขึ้นตามวัยซึ่งรวมทั้งโรคอัลไซเมอร์ด้วย
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
เรียนรู้รับมือ...โรคลมชักในเด็ก
อาการชัก ร่างกายแข็งเกร็ง กล้ามเนื้อกระตุกอย่างควบคุมไม่ได้ อาจสร้างความตระหนกตกใจให้กับหลายคนที่พบเห็น ซึ่งโดยมากแล้วมักจะรับมือกันไม่ถูก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเกิดขึ้นกับเด็ก หลายคนที่พบเห็นต่างก็พยายามให้การช่วยเหลืออย่างเต็มที่แต่คุณทราบหรือไม่ว่า หลายครั้งที่ความช่วยเหลือนั้นกลับกลายเป็นอันตรายตามมาหากทำไม่ถูกวิธี Better Health ในมือคุณฉบับนี้มีเรื่องราวของโรคลมชักในเด็กมาฝาก เพื่อความเข้าใจและรับมืออย่างถูกต้อง
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
Q & A โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
องค์การอัมพาตโลก (World Stroke Organization) ระบุว่าทุก ๆ 6 วินาที จะมีผู้เสียชีวิตจากโรคหลอดเลือดสมองหนึ่งคน การดูแลตนเองให้ห่างไกลจากโรคหลอดเลือดสมองโดยการลดปัจจัยเสี่ยง เฝ้าระวังอาการเตือน และรับมืออย่างถูกต้องทันท่วงทีจะช่วยลดอัตราการเสียชีวิต ลดภาวะพิการ และลดภาวะแทรกซ้อนของโรคลงไปได้มาก
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
หลอดเลือดสมองโป่งพอง 	ไม่มีอาการแต่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต
หลอดเลือดสมองโป่งพอง ไม่มีอาการ แต่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต โรคหลอดเลือดสมองโป่งพองไม่ค่อยเป็นที่กล่าวถึงมากนัก แม้จะเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของภาวะสมองขาดเลือด
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
เมื่อสมองเสื่อม...เราจะทำอะไรได้บ้าง
เมื่อสมองเสื่อม เราจะทำอะไรได้บ้าง ความเสื่อมของสมองเมื่อเกิดขึ้นแล้ว ไม่อาจย้อนคืน แต่ผู้ป่วยสามารถมีชีวิตที่เปี่ยมสุขและมีคุณภาพชีวิตที่ดีได้
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
โรคเก๊าต์ เสี่ยงภาวะหลอดเลือดอุดตัน
นักวิจัยสวีเดนพบผู้ป่วยโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดภาวะหลอดเลือดอุดตันในช่วงเวลาสิบปีหลังได้รับการวินิจฉัยการศึกษาซึ่งถูกตีพิมพ์ในวารสาร Journal of the American Medical Association มีเนื้อหาสอดคล้องกับการศึกษาก่อนหน้านี้ที่ระบุว่าผู้ป่วยโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์มักเสี่ยงกับการเป็นโรคหลอดเลือดดำที่ขาอุดตัน หรือที่รู้จักกันทั่วไปว่าโรคชั้นประหยัด ซึ่งอาจก่อให้เกิดโรคหลอดเลือดสมองตีบตันและภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดตามมาได้
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
อ้วน...อันตราย
ทุกวินาทีที่ร่างกายแบกน้ำหนักเกินเอาไว้คือภยันตรายที่ทำร้ายทำลายทุกภาพของคุณ
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
รู้จักกับแพทย์บำรุงราษฎร์
เพราะมุ่งมั่นที่จะมอบการดูแลที่ดีที่สุดให้แก่ผู้ป่วยโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ จึงไม่เคยหยุดพัฒนาตัวเอง โดยมีเป้าหมายเพื่อดำรงและสร้างสรรค์ความเป็นเลิศในการให้บริการด้านการแพทย์ Better Health ขอแนะนำให้รู้จักกับแพทย์ที่มากด้วยทักษะและประสบการณ์ ซึ่งมาเสริมทีมแพทย์ของเราให้มีความแข็งแกร่ง พร้อมดูแลผู้ป่วยได้อย่างรอบด้านยิ่งขึ้น
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
ก้าวใหม่ ชีวิตใหม่ กับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ช่วยผู้ป่วยให้กลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดี
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
ที่ว่าใช่ อาจไม่แน่ แก้ไขความเข้าใจผิดเรื่องกระดูกและข้อ
คุณจะแน่ใจได้อย่างไรว่าสิ่งที่เข้าใจเกี่ยวกับกระดูกและข้อนั้นถูกต้อง
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
ปวดข้อ อย่ารอนาน
ปัญหาปวดข้อไม่ใช่เรื่องปกติไม่ว่าคุณจะอยู่ในวัยใด อย่าถอดใจยอมแพ้ง่าย ๆ
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2013
comments
Health Briefs โรคยอดฮิตในผู้สูงอายุ

 - โรคเบาหวานเกี่ยวพันกับภาวะหัวใจวาย

- ฮอร์โมนอ้วน เพิ่มความเสี่ยงกระดูกพรุน

- พบหนึ่งในสาเหตุของความจำเสื่อมในผู้สูงอายุ

Posted by Bumrungrad International
January 01, 2013
comments

บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ