ดิจิตอลแมมโมแกรม (Digital Mammogram)

• คืออะไร: เครื่องเอกซเรย์เต้านม ซึ่งใช้ตัวรับภาพแทนการใช้ฟิล์ม (ตัวรับภาพนี้มีลักษณะคล้ายกับตัวรับภาพที่ใช้ในกล้องถ่ายรูปดิจิตอล) โดยตัวรับภาพนี้จะเปลี่ยนเอกซเรย์ให้เป็นสัญญาณอิเล็กทรอนิกส์เพื่อนำไปสร้างภาพ ซึ่งสามารถแสดงภาพได้ทั้งที่จอคอมพิวเตอร์และพิมพ์ออกมาบนฟิล์ม

 

ระบบช่วยวิเคราะห์ด้วยคอมพิวเตอร์ (Computer-aided detection: CAD)

• คืออะไร: กระบวนการทางคอมพิวเตอร์ซึ่งถูกออกแบบมาเพื่อช่วยวิเคราะห์หาความผิดปกติบนภาพแมมโมแกรมซึ่งอาจนำไปสู่การตรวจพบมะเร็ง โดยระบบจะทำสัญลักษณ์บนภาพแมมโมแกรมเพื่อเตือนให้รังสีแพทย์พิจารณาบริเวณที่น่าสงสัยนั้นๆ

1. ผู้ที่ต้องการตรวจหามะเร็งระยะเริ่มแรกตั้งแต่ยังไม่มีอาการผิดปกติ
2. ผู้ที่มีอาการผิดปกติ: ใช้เพื่อตรวจวินิจฉัยโรคของเต้านมในผู้ที่มีอาการผิดปกติ เช่น คลำก้อนได้ ปวด หรือมีของเหลวผิดปกติไหลออกจากหัวนม
3. ผู้หญิงอายุตั้งแต่ 40 ปีขึ้นไป: วิทยาลัยรังสีแพทย์แห่งสหรัฐอเมริกา (American College of Radiology: ACR) แนะนำให้ผู้หญิงอายุตั้งแต่ 40 ปีขึ้นไปควรได้รับการตรวจแมมโมแกรมทุกปี เนื่องจากสามารถตรวจหามะเร็งเต้านมระยะเริ่มแรกได้ และเพิ่มโอกาสในการรักษาให้หายขาดได้สูงขึ้น อีกทั้งยังสามารถเก็บเนื้อเต้านมไว้ได้โดยไม่ต้องตัดทิ้งทั้งเต้า
4. ผู้หญิงที่เคยเป็นมะเร็งเต้านม: และผู้ที่มีโอกาสเสี่ยงสูงอันเนื่องมาจากมีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งเต้านม ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับคำแนะนำว่าควรตรวจแมมโมแกรมก่อนอายุ 40 ปีหรือไม่ รวมทั้งความถี่ในการตรวจแมมโมแกรม

1. ภาพแมมโมแกรมช่วยให้แพทย์สามารถตรวจพบเนื้องอกขนาดเล็กได้ดีขึ้น มีผลให้สามารถเลือกวิธีการรักษาได้มากขึ้น เพิ่มโอกาสในการรักษาให้หายขาดได้
2. ไม่มีรังสีตกค้างในร่างกายหลังตรวจเสร็จ
3. ปริมาณรังสีที่ใช้ในการตรวจวินิจฉัยมักไม่มีผลข้างเคียงกับร่างกาย

ท่านจะรู้สึกถึงแรงกดซึ่งเกิดจากการกดด้วยแผ่นพลาสติก สำหรับท่านที่ไวต่อความรู้สึกเจ็บอาจรู้สึกเจ็บมาก ดังนั้นจึงควรนัดตรวจแมมโมแกรมในช่วงที่เต้านมตึงน้อยที่สุด ระหว่างที่เจ้าหน้าที่กดเต้านมของท่าน หากรู้สึกว่าเจ็บมากขึ้นควรแจ้งเจ้าหน้าที่ให้ทราบ และหากรู้สึกเจ็บมากเจ้าหน้าที่จะลดแรงกดลง
 
การกดเต้านมมีความสำคัญและจำเป็น เนื่องจาก

1. ทำให้ความหนาของเต้านมลดลง มีผลทำให้สามารถมองเห็นเนื้อเยื่อเต้านมได้ชัดขึ้น
2. เนื้อเยื่อเต้านมถูกกระจายออก ทำให้พบสิ่งผิดปกติได้ง่ายขึ้นเนื่องจากไม่ถูกบดบังจากเนื้อเยื่อเต้านมที่ซ้อนทับ
3. ลดปริมาณรังสีที่ใช้ในการถ่ายภาพ
4. ทำให้เนื้อเต้านมอยู่นิ่งมากขึ้น ลดโอกาสการเกิดภาพเบลอจากการเคลื่อนไหว
5. ลดรังสีกระเจิงทำให้ได้ภาพที่คมชัดมากขึ้น

1. การใช้รังสีมีผลให้โอกาสการเป็นมะเร็งเพิ่มขึ้นเล็กน้อย อย่างไรก็ตามความเสี่ยงนี้ถือว่าน้อยมากเมื่อเทียบกับประโยชน์ที่ได้จากการตรวจแมมโมแกรมและผลการตรวจที่ถูกต้อง
2. สำหรับผู้ที่ไม่มีอาการแต่ผลตรวจแมมโมแกรมผิดปกติ พบว่า 5-15 เปอร์เซ็นต์ของผลตรวจนี้ต้องทำการตรวจเพิ่มเติม เช่น ถ่ายแมมโมแกรมท่าพิเศษหรือทำอัลตราซาวนด์ แพทย์อาจติดตามความผิดปกตินั้นต่อเนื่อง (follow up) หรือบางรายแพทย์อาจแนะนำให้ทำการเจาะเนื้อเยื่อบริเวณนั้นออกมาตรวจทางพยาธิสภาพ
3. กรณีสงสัยว่าอาจตั้งครรภ์จะต้องแจ้งให้แพทย์หรือนักรังสีการแพทย์ทราบก่อนรับการตรวจแมมโมแกรมเสมอ
4. สำหรับผู้ที่ผ่าตัดเสริมเต้านม พบว่าถุงเต้านมเทียมอาจบดบังบางส่วนของเต้านม จึงต้องมีการถ่ายแมมโมแกรมจำนวนภาพมากกว่าปกติ คือมีภาพที่ดันและไม่ดันถุงเต้านมเทียม การตรวจนี้อาจทำให้เกิดการรั่วของถุงได้ โดยเฉพาะผู้ที่ผ่าตัดเสริมมาเป็นเวลานานแล้วหรือผนังมีจุดอ่อน แต่โอกาสที่จะรั่วมีน้อยมาก
5. หญิงที่อายุน้อยกว่า 40 ปี หรือผู้ที่ได้รับฮอร์โมน จะมีเนื้อเยื่อเต้านมหนาแน่นมาก ซึ่งมีผลให้รังสีแพทย์แปลผลได้ยาก
6. เนื้อเยื่อเต้านมของหญิงที่อายุน้อยกว่า 40 ปี จะมีความไวต่อรังสีมากกว่า (sensitive to radiation) ถึงแม้การถ่ายแมมโมแกรมจะใช้ปริมาณรังสีน้อยมากก็ตาม

1. ปกติการตรวจแมมโมแกรม ในบางกรณีอาจไม่เพียงพอสำหรับแพทย์ที่จะวินิจฉัย โดยเฉพาะเมื่อพบจุดที่น่าสงสัย รังสีแพทย์อาจแนะนำให้ทำการตรวจอย่างอื่นเพิ่มเติมตามความเหมาะสม เช่น การตรวจอัลตราซาวนด์ การตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า เป็นต้น
2. การแปลผลแมมโมแกรมเป็นเรื่องยาก เนื่องจากเนื้อเยื่อเต้านมของแต่ละบุคคลไม่เหมือนกัน รวมทั้งในกรณีที่เคยผ่าตัดเต้านมก็ทำให้ภาพที่ได้อาจมีข้อจำกัดในการแปลผล
3. มะเร็งเต้านมเป็นรอยโรคที่มองเห็นได้ยาก ดังนั้นรังสีแพทย์จึงต้องการเปรียบเทียบภาพครั้งปัจจุบันกับภาพครั้งก่อน เพื่อให้สามารถมองเห็นความเปลี่ยนแปลงได้ง่ายขึ้น
4. แมมโมแกรมไม่สามารถแสดงให้เห็นมะเร็งเต้านมได้ทุกชนิด (ตรวจพบมะเร็งได้ประมาณ 80-90 เปอร์เซ็นต์)
5. ถุงเต้านมเทียมมีผลให้ความถูกต้องของผลตรวจแมมโมแกรมลดลง (บดบังบางส่วนของเต้านม)
6. ขณะที่ในปัจจุบันการตรวจแมมโมแกรมเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการตรวจหามะเร็งระยะเริ่มแรก แต่แมมโมแกรมก็ไม่สามารถตรวจพบมะเร็งเต้านมได้ทุกชนิด รวมทั้งการตรวจแมมโมแกรมบางครั้งอาจแสดงผลว่าเป็นมะเร็งเต้านมทั้งๆ ที่ความจริงไม่ใช่มะเร็ง (เรียกผลตรวจแบบนี้ว่า false-positive result)

ไม่มีข้อจำกัดในการเดินทาง

1. อัลตราซาวนด์เต้านม
2. การตรวจวินิจฉัยด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (magnetic resonance imaging: MRI)

พญ ปิยวรรณ เกณฑ์สาคู แพทย์ผู้ชำนาญการด้ารศัลยศาตร์เต้านม

นพ.ธีรภพ ไวประดับ แพทย์ชำนาญการด้านศัลยศาสตร์เต้านม