Meet the Heart Team: ทีมสหสาขาวิชาชีพเบื้องหลังการรักษาภาวะหัวใจล้มเหลวและการปลูกถ่ายหัวใจ

 
Heart Team คือทีมสหสาขาวิชาชีพที่ร่วมกันดูแลผู้ป่วยภาวะหัวใจล้มเหลวและการปลูกถ่ายหัวใจ ตั้งแต่การประเมินอาการ การวางแผนรักษา การผ่าตัด ไปจนถึงการฟื้นฟูและการติดตามผลระยะยาว เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่องในทุกช่วงของการรักษา

เมื่อเข้าสู่ภาวะหัวใจล้มเหลวระยะสุดท้าย หัวใจจะไม่สามารถสูบฉีดเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงร่างกายได้เพียงพอผู้ป่วยจะรู้สึกหายใจลำบาก เหนื่อยและอ่อนเพลียมาก จนสูญเสียความสามารถในการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น การเดินเล่นหรือการออกไปเที่ยวกับครอบครัว ไม่ต่างอะไรกับโรคอัลไซเมอร์ที่ค่อยๆพรากตัวตนที่เคยมีไปจากครอบครัว การตระหนักรู้และการวินิจฉัยโรคอย่างทันท่วงทีจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งเพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่เหมาะสมก่อนที่หัวใจจะล้มเหลวจนเข้าขั้นวิกฤต
 
 

Heart Team คือใคร และมีบทบาทอย่างไรในการรักษาภาวะหัวใจล้มเหลว

Heart Team คือทีมสหสาขาวิชาชีพที่ประกอบด้วยอายุรแพทย์โรคหัวใจ ศัลยแพทย์หัวใจ แพทย์ผู้ชำนาญด้านหัตถการหัวใจ พยาบาล เภสัชกร นักกายภาพบำบัด นักโภชนาการ และผู้ประสานงาน ซึ่งร่วมกันวางแผนการรักษาในทุกขั้นตอน ตั้งแต่การประเมินอาการจนถึงการติดตามผลหลังการรักษา

การทำงานร่วมกันของทีมช่วยให้สามารถตัดสินใจเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละรายได้อย่างรวดเร็วและครอบคลุม

ที่โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ ทีมสหสาขาวิชาชีพของเรามีความชำนาญและมีประสบการณ์ในการทำงานร่วมกันอย่างไร้รอยต่อตั้งแต่วินาทีแรกที่รับผู้ป่วยจนถึงวันที่ผู้ป่วยฟื้นตัวกลับบ้าน รวมถึงการติดตามผลการรักษาไปจนตลอดชีวิต  โดยมีรายละเอียดเส้นทางการทำงานร่วมกันดังนี้
 
 

การประเมินผู้ป่วยภาวะหัวใจล้มเหลวโดย Heart Team (Phase 1)

ในระยะนี้ Heart Team จะร่วมกันประเมินความรุนแรงของโรค วิเคราะห์สาเหตุของภาวะหัวใจล้มเหลว และวางแผนแนวทางการรักษาที่เหมาะสม โดยผู้เชี่ยวชาญแต่ละสาขาจะมีบทบาทแตกต่างกันตามอาการและความจำเป็นของผู้ป่วย
เส้นทางเริ่มต้นด้วยผู้ป่วยที่มาพบแพทย์ที่แผนกผู้ป่วยนอก (OPD) เพื่อเข้าสู่โปรแกรมการรักษาภาวะหัวใจล้มเหลว โดยมีทีมซึ่งประกอบด้วยอายุรแพทย์โรคหัวใจ พยาบาล นักโภชนาการ นักกายภาพบำบัดและเภสัชกร คอยประเมินอาการและดูแลผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด
 

สัมผัสความชำนาญการในแผนกผู้ป่วยวิกฤตโรคหัวใจ (CCU)

ในกรณีที่ผู้ป่วยมาด้วยอาการขั้นรุนแรงหรือวิกฤต เกิดภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลันทันทีที่มาถึงหรือถูกส่งตัวมาจากโรงพยาบาลอื่น เรามีทีมสหสาขาวิชาชีพที่หลากหลายร่วมกันดูแลผู้ป่วยและมีการประชุมร่วมกันเพื่อพูดคุยเกี่ยวกับเคสของผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง ทีมสหสาขาวิชาชีพของเราประกอบด้วย

1. ทีมแพทย์เฉพาะทาง
   ผู้เชี่ยวชาญแต่ละสาขามีบทบาทแตกต่างกัน แต่ทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิดเพื่อให้สามารถประเมิน ตัดสินใจ และดูแลผู้ป่วยได้อย่างรวดเร็วและครอบคลุม ดังนี้

• อายุรแพทย์ผู้ชำนาญด้านภาวะหัวใจล้มเหลว ทำหน้าที่เป็นแพทย์เจ้าของไข้หลัก เป็นผู้ดูแลในการรักษาในภาพรวม
• แพทย์ผู้ชำนาญด้านมัณฑนากรหัวใจและหลอดเลือด (Interventionist) ผู้ชำนาญเฉพาะทางในการทำหัตถการใส่เครื่องพยุงหัวใจขั้นสูง
• ศัลยแพทย์หัวใจและทรวงอก (Cardiothoracic Surgeon: CVT) ซึ่งผนึกกำลังกับแพทย์มัณฑนากรหัวใจและหลอดเลือดในการใส่เครื่องมือพยุงชีพขั้นสูง ได้แก่ อุปกรณ์ ECMO (Extracorporeal Membrane Oxygenation) เครื่องช่วยพยุงการทำงานของปอดและหัวใจ และ/หรืออุปกรณ์ pVAD (Impella) เครื่องช่วยพยุงหัวใจในภาวะวิกฤต
• นักเทคโนโลยีหัวใจและทรวงอก (Perfusionist) ผู้ควบคุมเครื่อง ECMO และ pVAD ซึ่งผ่านการอบรมมาเป็นพิเศษ
• ทีมพยาบาล CCU ที่ได้รับการอบรมในการดูแลผู้ป่วยภาวะหัวใจล้มเหลว สามารถสังเกตอาการและอ่านค่าพารามิเตอร์ที่ซับซ้อนได้อย่างทันท่วงที พร้อมเฝ้าระวังผู้ป่วยตลอด 24 ชั่วโมง
• ทีมเภสัชกรที่มีความชำนาญด้านยาโรคหัวใจโดยเฉพาะ
• ทีมผู้ประสานงานภาวะหัวใจล้มเหลวและการปลูกถ่ายอวัยวะ เป็นผู้ดูแลภาพรวมการประสานงานตลอด 24 ชั่วโมง ตั้งแต่แรกรับที่แผนกผู้ป่วยนอก แผนกผู้ป่วยฉุกเฉินหรือถูกส่งตัวมาจากโรงพยาบาล
• คอยประสานงานกับครอบครัวผู้ป่วยและทีมงานอื่นๆที่เกี่ยวข้อง รวมถึงทำหน้าที่ติดต่อไปยังสภากาชาดไทยเพื่อขึ้นทะเบียนผู้รับบริจาคหัวใจ

 
 

การทำงานร่วมกันของ Heart Team ในกระบวนการปลูกถ่ายหัวใจ (Phase 2)

เมื่อผู้ป่วยได้รับหัวใจจากผู้บริจาคที่มีความเหมาะสม Heart Team จะเริ่มกระบวนการปลูกถ่ายหัวใจทันที การรักษาในระยะนี้ต้องอาศัยการประสานงานของผู้เชี่ยวชาญหลายสาขาอย่างแม่นยำ ภายใต้ข้อจำกัดด้านเวลาที่หัวใจสามารถอยู่นอกร่างกายได้เพียงไม่กี่ชั่วโมง

เมื่อได้รับแจ้งจากสภากาชาดไทยว่ามีผู้บริจาคที่มีกรุ๊ปเลือดและขนาดหัวใจที่เข้ากันได้ ก็ถึงเวลาเข้าสู่กระบวนการปลูกถ่ายหัวใจ ทีมสหสาขาวิชาชีพของบำรุงราษฎร์ต้องปฏิบัติการแข่งกับเวลาที่กดดันเพราะหัวใจที่นำออกจากร่างผู้บริจาคมีอายุอยู่นอกร่างกายได้ไม่เกิน 4 ชั่วโมงเท่านั้น
ตั้งแต่การรับหัวใจจากผู้บริจาค การเตรียมห้องผ่าตัด ไปจนถึงการผ่าตัดเปลี่ยนหัวใจ ผู้เชี่ยวชาญแต่ละสาขาจะทำหน้าที่ประสานกันอย่างต่อเนื่อง ดังนี้

• ศัลยแพทย์หัวใจและทรวงอก (Cardiothoracic Surgeon: CVT) เดินทางไปยังโรงพยาบาลต้นทางของผู้บริจาคเพื่อผ่าตัดนำหัวใจผู้บริจาคออกและผ่าตัดผู้รับบริจาคเพื่อใส่หัวใจดวงใหม่ให้
• วิสัญญีแพทย์ผู้ชำนาญด้านการดูแลผู้ป่วยปลูกถ่ายอวัยวะ
• แพทย์ผู้ชำนาญด้านมัณฑนากรหัวใจและหลอดเลือด (Interventionist)
• นักเทคโนโลยีหัวใจและทรวงอก (Profusionist) ควบคุมอุปกรณ์ที่ช่วยทดแทนหรือพยุงการทำงานของหัวใจและปอดเป็นการชั่วคราวจากภายนอกร่างกายระหว่างการผ่าตัดเปลี่ยนหัวใจ
• ทีมพยาบาลห้องผ่าตัด (OR) ที่เดินทางพร้อมศัลยแพทย์เพื่อผ่าตัดนำหัวใจผู้บริจาคออกและช่วยเหลือแพทย์ระหว่างการผ่าตัดเปลี่ยนหัวใจให้ผู้รับบริจาค
• ทีมผู้ประสานงาน ซึ่งประสานงานรอบด้าน ตั้งแต่ศูนย์รับบริจาคอวัยวะสภากาชาดไทย โรงพยาบาลที่ผู้บริจาคอยู่ ทีมแพทย์และทีมพยาบาลของบำรุงราษฎร์ ไปจนถึงทีมจราจรของการแพทย์พระราชดำริเรื่องของการเดินทางและครอบครัวของผู้ป่วย

 
 

การฟื้นฟูและการดูแลต่อเนื่องหลังการปลูกถ่ายหัวใจ (Phase 3)

หลังการปลูกถ่ายหัวใจ ผู้ป่วยยังต้องได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่องจาก Heart Team เพื่อเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน ฟื้นฟูสมรรถภาพร่างกาย ปรับการใช้ยา และเตรียมความพร้อมก่อนกลับไปใช้ชีวิตประจำวัน
หลังจากศัลยแพทย์หัวใจและทรวงอกและทีมห้องผ่าตัดประสบความสำเร็จในการเปลี่ยนหัวใจ ผู้ป่วยจะได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดจาก

• แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูหัวใจ (Cardiac Rehabilitation) ช่วยวางแผนฟื้นฟูร่างกายแบบองค์รวม
• แพทย์ผู้ชำนาญด้านมัณฑนากรหัวใจและหลอดเลือด (Interventionist) ดูแลผู้ป่วยจนกว่าจะถอดอุปกรณ์ ECMO ออกได้
• พยาบาลแผนกวิกฤตโรคหัวใจ CCU  ดูแลให้ผู้ป่วยฟื้นตัวอย่างปลอดภัย
• ทีมผู้ประสานงาน ให้คำแนะนำแก่ผู้ป่วยและครอบครัวเกี่ยวกับแนวทางในการดูแลตนเองหลังการปลูกถ่ายหัวใจ ตั้งแต่การปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมที่บ้าน อาหาร ยาและการรู้จักสังเกตสัญญาณเตือน โดยสามารถติดต่อได้ตลอด 24 ชั่วโมง
• นักกายภาพบำบัดเข้ามาช่วยทำกายภาพบำบัดฟื้นฟูกล้ามเนื้อและการเคลื่อนไหวของผู้ป่วยทันทีที่สัญญาณชีพเริ่มคงที่
• นักโภชนาการ วางแผนโภชนาการบำบัดที่เหมาะสมกับผู้ป่วยภาวะหัวใจล้มเหลว
• เภสัชกร ร่วมประเมิน ตรวจสอบและปรับขนาดยาต่างๆร่วมกับแพทย์
• พยาบาลแผนกผู้ป่วยนอก (OPD) ติดตามให้ผู้ป่วยมาพบแพทย์ตามนัดหมาย

 
 

Key Takeaway

การรักษาผู้ป่วยภาวะหัวใจล้มเหลวระยะสุดท้ายไม่ได้อาศัยแพทย์เพียงคนเดียว แต่เป็นการทำงานร่วมกันของ Heart Team ที่ดูแลผู้ป่วยตั้งแต่การวินิจฉัย วางแผนรักษา การปลูกถ่ายหัวใจ การฟื้นฟู ไปจนถึงการติดตามผลในระยะยาว เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่เหมาะสมในทุกช่วงของการดูแล

สถาบันโรคหัวใจ โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ พร้อมดูแลผู้ป่วยวิกฤตตลอด 24 ชั่วโมง โดยทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพและเทคโนโลยีขั้นสูงเพื่อพยุงการทำงานของหัวใจในภาวะวิกฤต เรามุ่งมั่นออกแบบการรักษาแบบเฉพาะบุคคลและดูแลผู้ป่วยอย่างครอบคลุม ตั้งแต่ระยะวิกฤตไปจนถึงระยะฟื้นฟู เพราะเป้าหมายของเราคือการพาผู้ป่วยทุกรายก้าวผ่านวิกฤตและใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพอีกครั้ง