ภาวะตัวเหลือง ตาเหลือง จากท่อน้ำดีอุดตัน

เรื่องน่ารู้ของภาวะตัวเหลือง ตาเหลืองจากท่อน้ำดีอุดตัน

หลายคนรู้จักภาวะตัวเหลืองตาเหลืองจากดีซ่าน แต่ท่อน้ำดีอุดตันคืออะไร และเกี่ยวข้องกับภาวะตัวเหลืองตาเหลืองอย่างไร?

ภาวะตัวเหลืองตาเหลืองที่พบได้บ่อยและหลายคนคุ้นเคยกันนั้น แท้จริงแล้วอาจเกิดได้จากสาเหตุหลายประการ นอกจากโรคตับอักเสบและปัญหาของตับแล้ว ยังอาจเกิดได้จากโรคท่อน้ำดีอุดตันอีกด้วย โรคท่อน้ำดีอุดตันคืออะไร มีอาการและรักษาได้อย่างไร Better Health ฉบับนี้จะพาคุณไปหาคำตอบจาก ผศ.นพ. ยุทธนา ศตวรรษธำรง อายุรแพทย์โรคระบบทางเดินอาหารและตับ

ระบบท่อน้ำดี

“ระบบท่อน้ำดีหากจะเปรียบไปก็คล้ายกับกิ่งก้านของต้นไม้” ผศ.นพ.ยุทธนาเริ่มอธิบาย “ระบบการทำงานของน้ำดีเป็นส่วนหนึ่งของระบบการย่อยอาหาร นั่นคือ ตับจะทำหน้าที่สร้างน้ำดีส่งมาตามท่อน้ำดี เพื่อมาเก็บที่ถุงน้ำดี โดยถุงน้ำดีนี้ นอกจากจะเป็นที่พักของน้ำดีแล้วยังทำให้น้ำดีมีความเข้มข้นขึ้น เมื่อเรารับประทานอาหาร อาหารจะผ่านลงมาที่กระเพาะและต่อไปยังลำไส้เล็ก ลำไส้เล็กจะมีการสร้างฮอร์โมนไปกระตุ้นถุงน้ำดีให้บีบตัว น้ำดีจะไหลออกมาตามท่อน้ำดีไปยังลำไส้เล็กส่วนต้นเพื่อย่อยไขมันให้แตกกระจายเป็นโมเลกุลเล็กๆ จากนั้นร่างกายจะดูดซึมเข้ากระแสเลือดต่อไป”

สาเหตุและอาการของท่อน้ำดีอุดตัน

การอุดตันของท่อน้ำดีอาจเกิดขึ้นในระบบน้ำดีส่วนใดก็ได้ โดยสาเหตุของการอุดตันมีอยู่สองประการ ได้แก่ นิ่วและเนื้องอก “การอุดตันของท่อน้ำดีเนื่องจากนิ่วสามารถเกิดได้ทุกตำแหน่งในระบบน้ำดี โดยนิ่วเกิดขึ้นจากองค์ประกอบในการสร้างน้ำดีที่ไม่เหมาะสม จึงเกิดการตกตะกอนขึ้นในถุงน้ำดีหรือท่อน้ำดี” ผศ.นพ.ยุทธนากล่าว

ทั้งนี้ การตกตะกอนของน้ำดีมีสาเหตุมาจากหลายปัจจัย โดยผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง ได้แก่ ผู้ป่วยโรคธาลัสซีเมีย ผู้หญิงซึ่งมีฮอร์โมนผิดปกติหญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีน้ำหนักตัวมาก ผู้ป่วยโรคเบาหวาน ตับแข็ง และผู้ที่มี อายุเกิน 40 ปีขี้นไป

“เมื่อท่อน้ำดีอุดตัน น้ำดีจะย้อนไปที่ตับ เข้าสู่กระแสเลือดและไหลแผ่ซ่านไปทั่วร่างกายไปอยู่ที่เยื่อบุตา และ/หรือน้ำปัสสาวะ หรือที่เราเรียกกันว่าดีซ่าน ส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะ สีเข้มซึ่งอาจทำให้ติดเชื้อและเสียชีวิตได้ในที่สุด”

นอกจากภาวะตัวเหลืองตาเหลืองแล้ว ผู้ป่วยโรคท่อน้ำดีอุดตันจากก้อนนิ่วหรือเนื้องอกจะมีอาการแตกต่างกันอยู่บ้าง “อาการท่อน้ำดีอุดตันจากนิ่ว นอกจากภาวะตัวเหลืองตาเหลืองแล้ว ยังพบอาการปวดท้องช่วงตรงกลางท้องระหว่างสะดือกับลิ้นปี่ ปวดร้าวไปที่หลัง ติดเชื้อ มีไข้ หนาวสั่น” ผศ.นพ.ยุทธนา อธิบาย “ส่วนท่อน้ำดีอุดตันที่เกิดจากเนื้องอกนั้น

พองขึ้นเรื่อย ๆ แต่จะมีอาการตาเหลือง ตัวเหลือง และ คันตามตัวเนื่องจากน้ำดีไปสะสมที่ผิวหนัง” ท่อน้ำดีอุดตันที่เกิดจากเนื้องอกมีโอกาสที่จะเป็นมะเร็งถึงร้อยละ 90 ในประเทศไทยเนื้องอกในระบบท่อน้ำดี พบมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือซึ่งมีการรับประทานปลาน้ำจืดที่ไม่สุก อาทิ ปลาส้มปลาก้อยดิบ ๆ ซึ่งมีพยาธิใบไม้ในตับ เมื่อพยาธิเข้ามาอยู่ที่ท่อน้ำดีจะขับถ่ายของเสียเอาไว้ กระตุ้นให้เซลล์ท่อน้ำดีเจริญเติบโตผิดปกติและกลายเป็นมะเร็งท่อน้ำดี



“ผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงของโรคได้แก่ ผู้ป่วยโรคธาลัสซีเมีย ผู้หญิงที่มีฮอร์โมนผิดปกติ หญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีน้ำหนักมาก มีโรคเบาหวาน ตับแข็ง และผู้ที่มีอายุเกิน 40 ปีขี้นไป”

ผศ.นพ. ยุทธนา ศตวรรษธำรง

 

การวินิจฉัยและรักษา

สำหรับการวินิจฉัยโรคท่อน้ำดีอุดตัน ในเบื้องต้นแพทย์จะสอบถามประวัติและเจาะเลือดเพื่อยืนยันภาวะตัวเหลืองตาเหลือง จากนั้นจึงจะทำการตรวจอัลตราซาวนด์เพื่อดูสภาวะการอุดตันในระบบท่อน้ำดี “ในการตรวจ แพทย์จะพิจารณาระบบท่อน้ำดีทั้งหมด ตั้งแต่ท่อน้ำดีในตับ ท่อน้ำดีนอกตับ ตรวจดูบริเวณส่วนหัวของตับอ่อนว่ามีการอุดตันหรือไม่ บางกรณีการตรวจอัลตราซาวนด์ก็เพียงพอให้แพทย์วางแผนการรักษาได้แล้ว แต่ในหลาย ๆ กรณี หากผลจากอัลตราซาวนด์ยังไม่ชัดเจนต้องทำการตรวจซีทีสแกนหรือส่องกล้องตรวจเพิ่มเติม”

โรคท่อน้ำดีอุดตันนั้น หากปล่อยไว้ไม่รักษาอาจถึงขั้นเสียชีวิตได้ ซึ่งผศ.นพ.ยุทธนาเล่าถึงการรักษาว่า “ในสมัยก่อน การรักษาท่อน้ำดีอุดตันที่เกิดจากนิ่ว ต้องมีการผ่าตัดเปิดหน้าท้องเป็นแผลประมาณ 6 นิ้วเพื่อเอาก้อนนิ่วออก แต่ปัจจุบันเราใช้วิธีส่องกล้องตรวจรักษาท่อน้ำดีและตับอ่อน หรือ ERCP (Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography) ซึ่งแพทย์สามารถทำได้ทั้งในขั้นตอนการวินิจฉัยและรักษาโดยไม่ต้องผ่าตัด วิธีการนี้ทำให้ผู้ป่วยไม่มีแผลที่หน้าท้อง พักในโรงพยาบาลสองวันก็กลับบ้านได้”

ในการส่องกล้องเพื่อวินิจฉัยหรือรักษา แพทย์จะสอดกล้องผ่านปากผ่านกระเพาะอาหารไปจนถึงลำไส้เล็กและหารูเปิดของท่อน้ำดีที่เชื่อมกับลำไส้เล็ก เมื่อเข้าในรูเปิดและเจอก้อนนิ่ว แพทย์จะใช้เครื่องมือคล้าย ตะกร้อซึ่งติดอยู่ที่ปลาย เกี่ยวก้อนนิ่วแล้วลากไปไว้ในลำไส้เล็กเพื่อให้ร่างกายขับถ่ายออกไปพร้อมอุจจาระ

ส่วนการรักษาท่อน้ำดีอุดตันที่เกิดจากเนื้องอก ผศ.นพ.ยุทธนาอธิบายว่า “การจะวินิจฉัยให้ทราบแน่ชัดว่าเนื้องอกนั้นเป็นมะเร็งหรือไม่ต้องเอาเซลล์ออกมาตรวจ ซึ่งสามารถทำได้ด้วยวิธีการเดียวกันคือการส่องกล้องแล้วเก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อออกมา ถ้าตรวจพบว่าเป็นมะเร็งการรักษาก็จะเป็นไปตามดุลยพินิจของแพทย์ แต่ทั้งนี้ ต้องไม่ลืมว่าผู้ป่วยมีภาวะตัวเหลืองตาเหลืองจากท่อน้ำดีอุดตันด้วย ดังนั้น ในเบื้องต้นแพทย์จะรักษาภาวะตัวเหลืองตาเหลืองก่อน โดยการวางท่อคร่อมส่วนที่อุดตัน หรือ stent เพื่อระบายน้ำดีให้ไหลลงสู่ลำไส้ได้ เมื่อภาวะนี้หายแล้ว จึงรักษาเนื้องอกต่อไป”

แม้การวินิจฉัยโรคท่อน้ำดีอุดตันจะทำได้ไม่ยาก แต่การตรวจให้พบนิ่วในถุงน้ำดีตั้งแต่ยังไม่มีอาการยังไม่อาจทำได้ การรักษาสุขภาพโดยการเลือกรับประทานอาหารและออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอจึงยังคงเป็นวิธีครอบจักรวาลที่ลดความเสี่ยงต่อโรคลงไปได้มาก

Posted by Bumrungrad International
โรคมือปากเท้า...สิ่งที่พ่อแม่ควรรู้เพื่อลูกรัก
คุณพ่อคุณแม่จะมีทางใดที่จะรู้ว่าลูกรักกำลังป่วยด้วยโรคมือปากเท้า และจะมีโอกาสป่วยเป็นโรคนี้ไหม อีกทั้งมีวิธีใดที่จะป้องกันหรือรักษาให้หายโดยไม่เกิดเรื่องร้ายแรงต่างๆ นี้ได้ คุณหมอขออนุญาตรวบรวมคำถามและคำตอบต่างๆ มาให้ไว้ที่นี้
Posted by Bumrungrad International
January 15, 2014
comments
ข่าวสารโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์
สถาบันกระดูกสันหลังบำรุงราษฎร์ร่วมกับโรงพยาบาล เซนต์ แอนนา ประเทศเยอรมนี จัดอบรมเชิงปฏิบัติการการผ่าตัดกระดูกสันหลังผ่านกล้องเอ็นโดสโคป ประจำปี 2557 ซึ่งเป็นการจัดในประเทศไทยต่อเนื่องเป็น ครั้งที่ 5
Posted by Bumrungrad International
January 13, 2014
comments
บุหรี่-เหล้า ส่วนผสมของมะเร็งหลอดอาหาร
ไม่ว่าจะเป็นเหล้าหรือบุหรี่ต่างก็เป็นสาเหตุสำคัญของโรคมะเร็งในหลอดอาหาร แต่จากการศึกษาล่าสุดซึ่งได้รับการตีพิมพ์ใน The American Journal of Gastroenterology พบว่า ผู้ที่ทั้งดื่มแอลกอฮอล์และสูบบุหรี่ควบคู่กันนั้น มีโอกาสที่จะเป็นมะเร็งในหลอดอาหารมากกว่าผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์หรือสูบบุหรี่เพียงอย่างใดอย่างหนึ่งถึงเกือบสองเท่าตัว
Posted by Bumrungrad International
January 13, 2014
comments
ถาม-ตอบ โรคระบบทางเดินอาหาร
ปัญหาสุขภาพช่องท้องเกิดได้กับทุกเพศทุกวัย และบางครั้งอาจเกิดในสถานการณ์ที่ยากจะรับมือ คำแนะนำที่ถูกต้องจากผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้คุณจัดการกับปัญหาได้อย่างถูกต้องและลดความกังวลไปได้มาก
Posted by Bumrungrad International
January 13, 2014
comments
โรคของตับอ่อน อีกหนึ่งภัยร้ายในระบบทางเดินอาหาร
ตับอ่อนอักเสบ มะเร็งตับอ่อน และถุงน้ำในตับอ่อน อาจเป็นโรคที่พบได้ไม่บ่อยนักเมื่อเทียบกับโรคในระบบทางเดินอาหารอื่น ๆ แต่โรคที่เกี่ยวกับตับอ่อนเหล่านี้มีความรุนแรงและในบางกรณีไม่มีอาการบ่งชี้และไม่ทราบสาเหตุที่ชัดเจน
Posted by Bumrungrad International
January 13, 2014
comments
ภาวะตัวเหลือง ตาเหลือง จากท่อน้ำดีอุดตัน
หลายคนรู้จักภาวะตัวเหลืองตาเหลืองจากดีซ่าน แต่ท่อน้ำดีอุดตันคืออะไร และเกี่ยวข้องกับภาวะตัวเหลืองตาเหลืองอย่างไร?
Posted by Bumrungrad International
January 13, 2014
comments
ไม่ร้ายแรงแต่เรื้อรัง รู้จัก เข้าใจโรค IBS
อาการปวดท้องน้อย ท้องผูก ท้องเสียต่อเนื่องเป็นเวลานาน รับประทานยาแล้วก็ยังไม่หายขาด สร้างความกังวลและเป็นอุปสรรค ต่อการใช้ชีวิตประจำวัน จะทำ อย่างไรเมื่อเป็น โรคลำไส้แปรปรวน
Posted by Bumrungrad International
January 13, 2014
comments
อาการปวดท้อง กับโรคกระเพาะอาหาร
โรคที่เกี่ยวข้องกับกระเพาะอาหารดูจะเป็นโรคที่คุ้นเคยกันดีสำหรับคนทั่วไป เมื่อมีอาการปวดท้องหลายคนจึงคิดถึงโรคกระเพาะก่อนเป็นสาเหตุแรก จริงหรือไม่ที่โรคกระเพาะอาหารทำงานผิดปกติต้องมาพร้อมกับอาการ ปวดท้อง อาการปวดท้องบอกอะไรกับเราบ้าง และปวดท้องแบบไหนที่คุณไม่อาจนิ่งนอนใจ คำตอบรอคุณอยู่แล้วใน Better Health ฉบับนี้
Posted by Bumrungrad International
January 13, 2014
comments
ข่าวสารบำรุงราษฎร์
33 ปี รพ.บำรุงราษฎร์ ร่วมส่งเสริมสุขภาพดีสู่สังคมไทยโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ จัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพสังคม เนื่องในโอกาสครบรอบ 33 ปี ถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องใน วันเฉลิมพระชนมพรรษา 5 ธันวาคม 2556 ที่ผ่านมา
Posted by Bumrungrad International
January 13, 2014
comments
รู้จักแพทย์บำรุงราษฎร์
เพราะมุ่งมั่นที่จะมอบการดูแลที่ดีที่สุดให้แก่ผู้ป่วย โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์จึงไม่เคยหยุดพัฒนาตัวเอง โดยมีเป้าหมายเพื่อดำรงและสร้างสรรค์ความเป็นเลิศในการให้บริการด้านการแพทย์
Posted by Bumrungrad International
January 13, 2014
comments
ขยันเดินลดเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดสมอง
เพียงไม่กี่ก้าว คุณก็ลดความเสี่ยงจากภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดและโรคหลอดเลือดสมองลงได้การศึกษาชิ้นใหม่ในผู้มีภาวะก่อนเบาหวานพบประโยชน์มหาศาลจากการขยันเดินซึ่งช่วยลดความเสี่ยงต่อโรคหัวใจได้เป็นอย่างดี
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2014
comments
ใช่หรือไม่? กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด
ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดแบบเฉียบพลัน หรือที่เรียกกันอย่าง คุ้นปากกว่าหัวใจวายนั้นเป็นสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิตของ คนไทยเช่นเดียวกับคนทั่วโลก โดยข้อมูลจากสถาบันโรคทรวงอก ระบุว่าในระหว่างปี พ.ศ. 2548-2552
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2014
comments
ถาม-ตอบ เกี่ยวกับโรคหัวใจ
โรคหัวใจเป็นหนึ่งในโรคร้ายแรงที่สร้างความทุกข์กายและกังวลใจให้กับผู้ป่วยและคน รอบข้าง มาหาคำตอบกับปัญหาสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับโรคหัวใจกัน เพื่อหลีกเลี่ยงความ เสี่ยงต่อการเกิดโรค 
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2014
comments
5 เรื่องเกี่ยวกับโรคหัวใจที่คุณอาจเข้าใจผิด
เรื่องเกี่ยวกับโรคหัวใจที่คุณอาจเข้าใจผิดความเข้าใจผิดหลายประการเกี่ยวกับโรคหัวใจอาจทำให้คุณเสี่ยชีวิตโดยไม่รู้ตัวใ นรอบหลายทศวรรษที่ผ่านมา
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2014
comments
สรีรวิทยาไฟฟ้ารักษาโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ
EP Study กับการวินิจฉัยและรักษาภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะความรู้และเทคนิคใหม่ในการรักษาภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ เป็นความหวังของผู้ป่วยอย่างแท้จริง
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2014
comments
โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ รู้ทัน รับมือได้
ทุกเรื่องที่คุณควรรู้เกี่ยวกับ ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ วูบ ใจสั่น เหนื่อยง่าย รู้สึกคล้ายจะเป็นลม อาจเป็นอาการธรรมดาสามัญที่หลายคนไม่ให้ความสนใจ แต่คุณทราบหรือไม่ว่า นี่อาจเป็นอาการของภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะหนึ่งในโรคหัวใจที่พบได้บ่อยชนิดหนึ่งซึ่งไม่เพียงบั่นทอนคุณภาพชีวิตแต่ยังเป็นภัยคุกคามให้ผู้ป่วยถึงแก่ชีวิตได้อีกด้วย
Posted by Bumrungrad International
January 12, 2014
comments

บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ