GPS และการผ่าตัดสมัยใหม่

ท่านผู้อ่านเคยหลงทางกันไหมครับ? ย้อนเวลาไปสัก 20 ปีก่อน ยุคที่เราต้องมีแผนที่แผ่นใหญ่ๆ พับไว้ในรถเวลาเดินทางไปต่างจังหวัดไกลๆ แล้วต้องจอดรถเป็นระยะเพื่อกางแผนที่เช็กตำแหน่ง จนมาถึงวันนี้ที่เรามี GPS ที่สามารถนำทางเราไปไหนมาไหนได้ทุกที่ นอกจากจะมีในรถยนต์รุ่นใหม่ๆ เกือบทุกคันแล้ว ยังมีอยู่บนสมาร์ทโฟนหรือแม้กระทั่งนาฬิกาอัจฉริยะ (smart watch) ของเราอีกด้วย 
 
วันนี้ผมจะพาทุกท่านมารู้จักระบบนำทางที่ศัลยแพทย์ใช้ในการผ่าตัดยุคใหม่กันครับ
 
การผ่าตัดให้ผู้ป่วยบาดเจ็บน้อยที่สุด ปลอดภัยที่สุดนั้นเป็นเรื่องที่ท้าทายเสมอสำหรับศัลยแพทย์ ซึ่งเป็นที่มาของการใช้ navigation system ในห้องผ่าตัด ยกตัวอย่างเช่น การผ่าตัดเนื้องอกสมองซึ่งบางครั้งไม่สามารถมองออกได้ว่าส่วนไหนเป็นเนื้องอกหรือเนื้อสมองปกติ การใช้ระบบนำทางซึ่งจะแสดงขอบเขตของเนื้องอกให้เห็นในคอมพิวเตอร์จะช่วยให้ศัลยแพทย์เลือกตัดเฉพาะเนื้องอกออกได้อย่างปลอดภัย
 
ในยุคแรกๆ การผ่าตัดโดยใช้ navigation ก็เหมือนกับเทคโนโลยีอื่นๆ ทั่วไปที่เริ่มจากขนาดใหญ่ ใช้ไม่สะดวก และมีความแม่นยำน้อย จากนั้นเมื่อมีการพัฒนาทั้งระบบคอมพิวเตอร์และระบบ medical imaging ก็ทำให้ระบบ navigation ใช้สะดวกมากขึ้น เพิ่มความแม่นยำ และลดข้อผิดพลาดมากขึ้นเรื่อยๆ จนปัจจุบันความแม่นยำนั้นพูดกันอยู่ที่ 90%ขึ้นไปแล้ว
 
แล้ว navigation สำหรับการผ่าตัดกระดูกสันหลังนั้นมีประโยชน์อย่างไร ในการผ่าตัดกระดูกสันหลังหลายๆ อย่างต้องมีการยึดตรึงกระดูกด้วยโลหะ ลองดูภาพประกอบเพื่อให้เข้าใจง่ายนะครับ
 
หลักการในการยึดกระดูกสันหลัง อย่างแรกคือเราต้องการยึดด้วยสกรูที่มีขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่เป็นไปได้เพื่อให้มีแรงยึดมากที่สุด โดยที่สกรูนั้นต้องไม่ล้ำออกนอกกระดูก เนื่องจากมีโอกาสกระทบกระเทือนเส้นประสาทได้ นอกจากนี้มุมของสกรูก็มีความสำคัญที่จะป้องกันไม่ให้สกรูหลวมหลุดง่าย ลองเปรียบเทียบรูปทางซ้ายมือ (สกรูสีเขียว) กับรูปทางขวามือ (สกรูสีแดง) จะเห็นว่าหากต้องการดึงสกรูสีเขียวออกจะต้องใช้แรงดึงมากกว่าสกรูสีแดงมาก
 
การใช้ navigation system ในห้องผ่าตัด

ในขณะที่ภาพด้านล่าง ซึ่งเป็นภาพกระดูกที่ศัลยแพทย์เห็นระหว่างผ่าตัด จะเห็นว่าเป็นภาพที่มองจากด้านบนเท่านั้น ในความเป็นจริงแล้วภาพที่เราอยากเห็นมากกว่าคือภาพตัดขวางดังเช่นภาพด้านบน เพราะเราต้องการใส่สกรูเข้าในกระดูกซึ่งมีลักษณะเป็นทรงกระบอก ดังนั้น การผ่าตัดในยุคก่อนที่ยังไม่มีเครื่อง navigator นั้น ศัลยแพทย์จะต้องใช้ประสบการณ์และทักษะเรื่องกายวิภาคอย่างมากเพื่อให้ใส่สกรูได้แม่นยำ

ระบบคอมพิวเตอร์และระบบ medical imaging ก็ทำให้ระบบ navigation

ด้วยเทคโนโลยีในปัจจุบันเครื่อง navigator จะแสดงภาพ 3 มิติให้เราเห็นดังภาพด้านล่าง การเห็นภาพในแนวตัดขวางทำให้เราสามารถเลือกใช้สกรูขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่เป็นไปได้และเลือกมุมของสกรูที่ดีที่สุดเพื่อให้การยึดมีความแข็งแรงสูงสุดได้

เครื่อง navigator แสดงภาพ 3 มิติ
มาถึงสิ่งที่ผมคิดว่าเป็นประโยชน์อย่างมากของ navigator คือ ทำให้แพทย์ไม่ต้องเปิดแผลขนาดใหญ่ที่กลางหลังอีกต่อไป คงเหลือแต่เพียงแผลที่มีลักษณะเป็นรูประมาณ 1-2 ซม. พอที่จะให้สกรูเข้าไปได้เท่านั้น การผ่าตัดที่เหลือก็สามารถทำผ่านอุโมงค์ขนาดเล็กโดยใช้กล้องจุลทรรศน์ได้ การไม่ต้องเปิดแผลใหญ่นี้ทำให้ความเจ็บปวดหลังผ่าตัดลดลงมาก ผู้ป่วยฟื้นตัวได้เร็ว และสามารถกลับไปพักฟื้นที่บ้านได้เร็วขึ้น

การผ่าตัดเชื่อมกระดูกผ่านผิวหนงด้วยระบบคอมพิวเตอร์นำวิถี 

อย่างไรก็ตาม การใช้ navigator ก็มีข้อเสียอยู่บ้าง คือผู้ป่วยจะได้รับรังสีมากขึ้นเมื่อเทียบกับผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดด้วยเทคนิคดั้งเดิม แต่ปริมาณรังสีก็ยังอยู่ในระดับที่ต่ำโดยมีปริมาณน้อยกว่าการตรวจ CT scan เล็กน้อย ซึ่งปัจจุบันถือเป็นการตรวจที่แพร่หลายมากแล้ว
 
ผลจากเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าขึ้นเรื่อยๆ ทำให้การผ่าตัดในยุคปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างมากจากยุคก่อนทั้งความปลอดภัยและการฟื้นตัวที่เร็วขึ้น ซึ่งในอีกสิบปีข้างหน้าก็คงเปลี่ยนแปลงไปจากตอนนี้อีกมาก เอาไว้โอกาสหน้าผมจะมาเล่าเรื่องการผ่าตัดในอนาคตซึ่งนักวิจัยกำลังพัฒนากันอยู่ให้ฟังกันนะครับ
 
 
เรียบเรียงโดย นพ.วิธวินท์ เกสรศักดิ์ ศัลยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการผ่าตัดกระดูกสันหลัง สถาบันกระดูกสันหลัง โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์
 
Posted by Bumrungrad International
ตรวจคัดกรองมะเร็งปอดด้วย low-dose CT
มะเร็งปอดเป็นมะเร็งที่มีอัตราคร่าชีวิตผู้ป่วยเป็นอันดับต้นๆ ซึ่งในปัจจุบันมีการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบใช้ปริมาณรังสีต่ำ หรือ low-dose CT เป็นตัวช่วยที่ทำให้การตรวจหามะเร็งปอดสามารถค้นพบได้เร็วขึ้นและสามารถรักษาให้หายขาดได้
Posted by Bumrungrad International
July 18, 2015
comments
GPS และการผ่าตัดสมัยใหม่
การผ่าตัดให้ผู้ป่วยบาดเจ็บน้อยที่สุด ปลอดภัยที่สุดนั้นเป็นเรื่องที่ท้าทายเสมอสำหรับศัลยแพทย์ ซึ่งเป็นที่มาของการใช้ระบบ navigation ในห้องผ่าตัด ยกตัวอย่างเช่น การผ่าตัดกระดูกสันหลัง ซึ่งระบบ navigation นั้น ช่วยเพิ่มความแม่นยำ และลดข้อผิดพลาด
Posted by Bumrungrad International
July 15, 2015
comments
ไขมันพอกตับ ภัยเงียบที่ไม่รู้ตัว
ภาวะไขมันพอกตับจะมีการดำเนินโรคแบบค่อยเป็นค่อยไป เปรียบเสมือนภัยเงียบที่ค่อยๆ ทำร้ายร่างกายเราโดยไม่รู้ตัว
Posted by Bumrungrad International
July 06, 2015
comments

บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ