การรักษามะเร็งต่อมลูกหมากด้วยวิธีรังสีรักษา

รังสีรักษา หรือ radiation therapy เป็นอีกวิธีหนึ่งที่แพทย์นิยมใช้ในการรักษาโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก โดยใช้หลักการเดียวกันกับการรักษามะเร็งชนิดอื่นๆ กล่าวคือ เป็นการใช้รังสีตรงเข้าทำลายสารพันธุกรรม (DNA) ภายในเซลล์มะเร็งเพื่อหยุดยั้งการเจริญเติบโตและทำให้เซลล์มะเร็งตายไปในที่สุด

รังสีรักษามักใช้ในมะเร็งต่อมลูกหมากระยะที่ยังอยู่เฉพาะที่ (localized prostate cancer) หรือระยะที่เซลล์มะเร็งยังไม่ลุกลามออกนอกต่อมลูกหมากไปยังอวัยวะหรือเนื้อเยื่อข้างเคียง เนื่องจากให้ประสิทธิภาพสูงสุดในการรักษา

ทั้งนี้ เกณฑ์ในการพิจารณาว่าผู้ป่วยเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากระยะที่ยังอยู่เฉพาะที่หรือไม่ ได้แก่

  1. พิจารณาจากระยะของโรค โดยดูที่ขนาดของก้อนมะเร็ง การกระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียง และการกระจายไปยังอวัยวะที่ไม่ติดต่อกันโดยตรง
  2. พิจารณาจากความรุนแรงของมะเร็ง หรือ ( Tumor Grading) ซึ่งหาได้จากการตัดชิ้นเนื้อต่อมลูกหมากไปตรวจทางพยาธิวิทยาเพื่อดูว่ามีเซลล์มะเร็งหรือไม่ แล้วให้คะแนนตามความรุนแรงของมะเร็งที่เรียกว่า Gleason score โดยคะแนนมากหมายถึงมะเร็งมีความรุนแรงมาก คะแนนน้อยหมายถึงมะเร็งมีความรุนแรงน้อย
  3. พิจารณาจากระดับของสารบ่งชี้มะเร็ง หรือ PSA (Prostatic-Specific Antigen) ในเลือด เกณฑ์การพิจารณานี้นอกจากจะช่วยให้แพทย์ทราบว่าผู้ป่วยเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากระยะที่ยังอยู่เฉพาะที่หรือไม่แล้ว ยังทำให้ทราบถึงระดับความเสี่ยงของโรคซึ่งจะเป็นตัวกำหนดเทคนิคในการใช้รังสีรักษาอีกด้วย โดยมะเร็งต่อมลูกหมากระยะที่ยังอยู่เฉพาะที่สามารถแบ่งตามระดับความเสี่ยงได้เป็น 3 ชนิด ได้แก่
    • มะเร็งต่อมลูกหมากชนิดความเสี่ยงต่ำ คือมีค่า PSA ≤ 10 นาโนกรัม/มิลลิลิตร (ng/mL), Gleason Score ≤ 6 และระยะของโรค (T-Stage) T1c to T2b จากทั้งหมด 4 ระยะ (T1-T4)
    • มะเร็งต่อมลูกหมากชนิดความเสี่ยงปานกลาง คือมีปัจจัยเสี่ยงอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ มีค่า PSA > 10 นาโนกรัม/มิลลิลิตร (ng/mL), Gleason Score ≥ 7 และระยะของโรค ≥ T2c
    • มะเร็งต่อมลูกหมากชนิดความเสี่ยงสูง คือมีปัจจัยเสี่ยง 2 จาก 3 ปัจจัยต่อไปนี้ มีค่า PSA > 10 นาโนกรัม/มิลลิลิตร (ng/mL), Gleason Score ≥ 7 และระยะของโรค ≥ T2c


รูปแบบของรังสีรักษาสำหรับมะเร็งต่อมลูกหมาก

รังสีรักษาสามารถใช้กับมะเร็งต่อมลูกหมากได้ครอบคลุมทุกชนิดความเสี่ยง โดยมีเทคนิคการรักษา 3 รูปแบบใหญ่ๆ ดังนี้ คือ

1. การฉายรังสีระยะไกลจากภายนอก ( External Beam Radiation Therapy: EBRT หรือ Teletherapy) ซึ่งรู้จักกันโดยทั่วไปว่าการฉายแสง โดยปัจจุบันได้มีการนำเอาเทคนิครังสีรักษาภาพนำวิถี หรือ IGRT (Image Guided Radiation Therapy) ซึ่งเป็นการใช้ภาพของเนื้องอกหรือบริเวณที่ต้องการได้รังสีมาร่วมในการวางแผนการรักษา โดยแพทย์จะทำการฝังโลหะทองคำขนาดเล็กมากจำนวน 3 เม็ดไว้สำหรับกำหนดและตรวจสอบตำแหน่งในการฉายรังสีแต่ละครั้ง เพื่อให้มั่นใจว่าการฉายรังสีเป็นไปอย่างแม่นยำและสามารถรักษาเนื้อเยื่อปกติโดยรอบให้ปลอดภัยจากรังสีได้มากที่สุด ซึ่งจะช่วยลดผลข้างเคียงของการรักษาและควบคุมโรคได้มากขึ้น

เทคนิค IGRT นี้นิยมใช้กับผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมากชนิดความเสี่ยงต่ำ – ความเสี่ยงปานกลาง

IMG_1109.JPG

2. การให้รังสีระยะใกล้ ( Brachytherapy) หรือการฝังแร่ ซึ่งเป็นการใส่ต้นกำเนิดของรังสีเข้าไปภายในก้อนมะเร็งโดยตรงหรือใกล้ๆ กับก้อนมะเร็ง ซึ่งในกรณีของมะเร็งต่อมลูกหมากนั้นสามารถทำได้ 2 วิธี ได้แก่

  • การฝังแร่แบบถาวร เป็นการฝังแร่กัมมันตรังสีไอโอดีน-125 (Low Dose Rate Interstitial Brachytherapy: LDR) ซึ่งมีขนาดเล็กและให้ปริมาณรังสีต่ำไว้ภายในก้อนมะเร็งแบบถาวร โดยต้นกำเนิดของรังสีจะค่อยๆ ปล่อยรังสีออกมาอย่างช้าๆ และค่อยๆ หมดลง วิธีการนี้แร่จะอยู่ในบริเวณต่อมลูกหมากตลอดไปโดยไม่ต้องเอาออก การฝังแร่แบบถาวรจะใช้รักษาในกรณีที่มะเร็งต่อมลูกหมากนั้นเป็นชนิดความเสี่ยงต่ำ
  • การฝังแร่แบบชั่วคราว เป็นการใส่ต้นกำเนิดของรังสีภายในหรือใกล้ๆ กับก้อนมะเร็งแบบชั่วคราว โดยต้นกำเนิดของรังสีเป็นแร่คนละชนิดกับแร่กัมมันตรังสีที่ใช้ในการฝังแร่แบบถาวร กล่าวคือเป็นแร่ที่ให้อัตราปริมาณรังสีขนาดสูง (High Dose Rate Interstitial Brachytherapy: HDR) ทำให้ก้อนมะเร็งได้รับรังสีสูงสุดในขณะที่เนื้อเยื่อหรืออวัยวะใกล้เคียงได้รับรังสีในปริมาณต่ำ

ในการฝังแร่แบบชั่วคราวนี้ แร่จะถูกสอดผ่านท่อสวนขนาดจิ๋วด้วยการนำทางของคลื่นเหนือเสียง (TRUS หรือ transrectal ultrasound (TRUS) เพื่อให้สามารถควบคุมปริมาณความเข้มของรังสีให้มากน้อยต่างกันภายในบริเวณต่างๆ ของต่อมลูกหมาก และเมื่อเอาออกก็จะไม่มีแร่กัมมันตภาพรังสีหลงเหลืออยู่ในต่อมลูกหมาก ซึ่งการฝังแร่แบบชั่วคราวชนิดรังสีสูงนี้นิยมใช้กับกรณีที่ผู้ป่วยเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากชนิดความเสี่ยงชนิดปานกลาง-ความเสี่ยงสูง

3. การฉายรังสีระยะไกลจากภายนอกร่วมกับการฝังแร่ โดยแพทย์จะใช้เทคนิค VMAT (Volumetric Modulated Arc Therapy) ซึ่งเป็นเทคนิคการฉายรังสีแบบปรับความเข้ม IMRT (Intensity Modulated Radiation Therapy) ที่ได้รับการพัฒนาให้การฉายรังสีมีความถูกต้องแม่นยำและส่งผลต่ออวัยวะข้างเคียงน้อย ร่วมกับการฝังแร่แบบชั่วคราวชนิดรังสีสูง (High Dose Rate Interstitial Brachytherapy: HDR) เพื่อผลการรักษาที่มีประสิทธิภาพซึ่งแพทย์พิจารณาแล้วว่าเหมาะสมกับผู้ป่วยรายนั้นๆ

ทั้งนี้ ปัจจัยที่ใช้ในการเลือกวิธีการรักษา ได้แก่ ตำแหน่ง ขนาด และการแพร่กระจายของมะเร็ง รวมถึงภาวะความเจ็บป่วย อายุ และความคาดหวังของผู้ป่วยซึ่งแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย โดยโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์มีความพร้อมทั้งด้านบุคลากรทางการแพทย์และเทคโนโลยีการรักษาที่ครบถ้วนเพื่อให้ผู้ป่วยมีทางเลือกในการรักษาที่เหมาะสมกับตนเองอย่างแท้จริง


ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น

ผลข้างเคียงของการใช้รังสีรักษาโรคมะเร็งมักเกิดจากการที่อวัยวะข้างเคียงหรือเนื้อเยื่อปกติที่ติดกับก้อนมะเร็งได้รับปริมาณรังสีไปด้วย ดังนั้นผลข้างเคียงจึงขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่ทำหัตถการ ในกรณีของมะเร็งต่อมลูกหมากนั้น ผลข้างเคียงส่วนใหญ่มักเกิดบริเวณลำไส้ใหญ่และกระเพาะปัสสาวะ คือ อาจทำให้ลำไส้ส่วนปลายอักเสบมีอาการท้องเสียหรือเลือดออกขณะถ่ายอุจจาระ ซึ่งพบได้ราวร้อยละ 1-4 ส่วนกระเพาะปัสสาวะอักเสบและปัสสาวะเป็นเลือดนั้น พบได้น้อยกว่าร้อยละ 1

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันการใช้รังสีรักษาในโรคมะเร็งต่อมลูกหมากได้รับการพัฒนาให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้นมาก โดยเป็นการรักษาอย่างตรงจุดเพื่อลดภาวะแทรกซ้อนที่ผู้ป่วยส่วนใหญ่กังวลอย่างเช่นอวัยวะเพศไม่แข็งตัว หรืออาการกลั้นปัสสาวะไม่อยู่

จึงอาจกล่าวได้ว่าการรักษามะเร็งต่อมลูกหมากด้วยวิธีรังสีรักษานั้น นอกจากจะให้ผลการรักษาที่ดีแล้ว ยังสามารถควบคุมการเกิดโรคใหม่ และช่วยให้ผู้ป่วยคงคุณภาพชีวิตที่ดีไว้ได้อีกด้วย

เรียบเรียงโดย นพ.อภิชาต พานิชชีวลักษณ์ แพทย์รังสีรักษา ศูนย์มะเร็งฮอไรซัน โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์
 

 
 
IMG
IMG
IMG
IMG

 





Posted by Bumrungrad International
CardioInsight เทคโนโลยีตรวจจับหัวใจเต้นผิดจังหวะ
ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ เป็นอาการที่หัวใจเต้นไม่เป็นจังหวะตามธรรมชาติ ทำให้การสูบฉีดเลือดไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย
Posted by Bumrungrad International
May 02, 2017
comments
ดูแลตัวเองอย่างไร...หลังการใช้รังสีรักษาโรคมะเร็ง?
รังสีรักษาในโรคมะเร็ง เป็นการใช้รังสีตรงเข้าไปเพื่อหยุดยั้งการเจริญเติบโตและทำให้เซลล์มะเร็งตายไปในที่สุด
Posted by Bumrungrad International
April 25, 2017
comments
ไขความลับ.....โรคมะเร็งกับรังสีรักษา
เทคโนโลยีของรังสีรักษาพัฒนาให้ก้าวหน้าไปมาก ทำให้แพทย์กำหนดตำแหน่งของการรักษาได้แม่นยำ
Posted by Bumrungrad International
April 25, 2017
comments
การรักษามะเร็งต่อมลูกหมากด้วยวิธีรังสีรักษา
รังสีรักษา หรือ radiation therapy เป็นอีกวิธีหนึ่งที่แพทย์นิยมใช้ในการรักษาโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก
Posted by Bumrungrad International
April 24, 2017
comments
โรคเกี่ยวกับตา...ที่ไม่ควรมองข้าม
ลองมาดูกันว่าอาการใดเข้าข่ายมีปัญหาหรือเป็นโรคเกี่ยวกับดวงตาบ้าง
Posted by Bumrungrad International
April 04, 2017
comments
หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดรักษามะเร็งต่อมลูกหมาก (da Vinci Robot)
Da Vinci Robot ใช้ในการผ่าตัดรักษามะเร็งในอวัยวะต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การผ่าตัดมะเร็งต่อมลูกหมากที่ให้ผลดีมาก
Posted by Bumrungrad International
April 03, 2017
comments

บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ